Ҷаҳонро баландӣу пастии туе

جهان را بلندی و پستی تویی

Надонам чаҳ эй ҳарчӣ ҳастӣ туе

ندانم چه‌ای هرچه هستی تویی

Ба бинандагони офаринанда ро

به بینندگان آفریننده را

Набинӣ маранҷон ду бинанда ро

نبینی مرنجان دو بیننده را

Хиради рови ҷонро ҳамеи синҷид ӯ

خرد راو جان را همی سنجد او

Дар андешаи сахта кӣ гунҷад ӯ

در اندیشهٔ سخته کی گنجد او

Ба ҳастяш бояд ки хстўи шӯй

به هستیش باید که خستو شوی

зи гуфтори бекори иксўи шӯй

ز گفتارِ بیکار یکسو شوی

Азин пардаи бартари сухан гоҳ нест

ازین پرده برتر سخن گاه نیست

з ҳастӣ мари андеша огоҳ нест

ز هستی مر اندیشه آگاه نیست

зи роҳи хирад дар нигари андакӣ

ز راه خرد در نگر اندکی

Ки маънии мардум чаҳ бошад яке

که معنی مردم چه باشد یکی

Туро аз ду гетӣ бароварда анд

ترا از دو گیتی برآورده‌اند

Ба чандини миёнҷӣ бпрўрдаҳ анд

به چندین میانجی بپرورده‌اند

Нахустин фитрати пасини шумор

نخستینِ فطرت پسینِ شمار

Туе хештанро ба бозии мадор

تویی خویشتن را به بازی مدار

Чаҳ гуфт он худованди танзили ваҳй

چه گفت آن خداوندِ تنزیل وحی

Худованди амр ва худованд наҳй

خداوند امر و خداوندِ نهی

Ки ман шаҳри илмами алӣам дар аст

که من شهر علمم علیم در است

Дурусти ин сухани қавл пайғамбар аст

درست این سخن قولِ پیغمبر است

Гувоҳии даҳум кин суханро з ӯст

گواهی دهم کاین سخن را ز اوست

Ту гӯйӣ ки гӯшам ба овоз ӯст

تو گویی که گوشم به آواز اوست

Набошад биҷуз бе падари душманаш

نباشد بجز بی پدر دشمنش

Ки яздон бисӯзад ба оташи таниш

که یزدان بسوزد به آتش تنش

Ҷаҳонои мпрўр чу хоҳии дуруд

جهانا مپرور چو خواهی درود

Чу мебдрўӣ парваред Н чаҳ суд

چو می بدروی پرورید ن چه سود

Барории сирриро ба чархи баланд

برآری سری را به چرخ بلند

Сипоряш ногуҳ ба хоки нижанд

سپاریش ناگه به خاک نژند

Биё то ҷаҳонро ба бад наспурем

بیا تا جهان را به بد نسپریم

Ба кӯшиши ҳамаи даст некӣ барем

به کوشش همه دست نیکی بریم

Басои рўзгоро ки бар кӯҳу дашт

بسا روزگارا که بر کوه و دشت

Гузаштааст ва чандин бихоҳад гузашт

گذشته است و چندین بخواهد گذشت

Ҷаҳон чун шумо дид ва бинад басӣ

جهان چون شما دید و بیند بسی

Нахоҳад шудани роми худ бо касе

نخواهد شدن رام خود با کسی

Яке нукта гӯям агар бишинавӣ

یکی نکته گویم اگر بشنوی

Ҳрони тухми кории ҳамон бдрўӣ

هرآن تخم کاری همان بدروی

Бародарати чандон бародар буд

برادرت چندان برادر بود

Куҷои мари турои тоҷ бар сар буд

کجا مر ترا تاج بر سر بود

Чу пажмурда шуд рӯй рангини ту

چو پژمرده شد روی رنگینِ تو

Нагардад дигар гирди болини ту

نگردد دگر گِرد بالین تو

зи гетӣ бибояд турои ёри ҷуст

ز گیتی بباید ترا یار جست

Накукорӣу ростии кори ҷуст

نکوکاری و راستی کار جست

Чу бистари з хокасту болини зхшт

چو بستر ز خاک است و بالین زخشت

Дарахтӣ чаро бояд аз кибри кишт

درختی چرا باید از کبر کشت

Сипеҳри барин гар кашад зини ту

سپهر برین گر کشد زین تو

Саранҷом хиштаст болини ту

سرانجام خشت است بالین تو

Маёзор мӯрӣ ки дона каш аст

میازار موری که دانه کش است

Ки ҷон дораду ҷони ширин хуш аст

که جان دارد و جان شیرین خوش است

Ҳаме то туоне зи дониши магарад

همی تا توانی ز دانش مگرد

Ки дониш кунад марди пайдои зи мард

که دانش کند مرد پیدا ز مرد

Агар тӯшаи мони никномӣ буд

اگر توشه‌مان نیکنامی بود

Бидон сӯи равони баси гиромӣ буд

بدان سو روان بس گرامی بود

Чу зини тангнои гаулӯгири хок

چو زین تنگنای گلوگیر خاک

Расад поки рӯҳат ба фирдавси пок

رسد پاک روحت به فردوس پاک

Сӯии пойгоҳи баландии рисӣ

سوی پایگاه بلندی رسی

Бидон ҳазрати арҷмандии рисӣ

بدان حضرت ارجمندی رسی

Вале зинда бар чарх натавон гузашт

ولی زنده بر چرخ نتوان گذشت

Ба марги он раҳ пок битавон навишт

به مرگ آن رهِ پاک بتوان نوشت

Ҷаҳонро чунинаст созу ниҳод

جهان را چنین است ساز و نهاد

Ки ҷзмргро каси з модар назод

که جزمرگ را کس ز مادر نزاد

Хиради рови дайнро раҳ дигар аст

خرد راو دین را رهِ دیگر است

Ки ҳар ғофилиро на андар хур аст

که هر غافلی را نه اندر خور است

Агар марг додаст бедод чист

اگر مرگ داد است بیداد چیست

з дод ин ҳама дод вФрёд чист

ز داد این همه داد وفریاد چیست

Дил аз нури имонгар оканда Эй

دل از نورِ ایمان گر آکنده‌ای

Турои хмшӣ ба агар банда Эй

ترا خمشی به اگر بنده‌ای

Чунинаст расми сарои сипанҷ

چنین است رسمِ سرایِ سپنج

Танӣ зу ба роҳати танӣ зу ба ранҷ

تنی زو به راحت تنی زو به رنج

Ҷаҳонро чаҳсозӣ ки худ сохта аст

جهان را چه سازی که خود ساخته است

Ҷаҳондори зини кор пардохта аст

جهاندار زین کار پرداخته است

Ки ҳар гуҳ ки ту ташнаи гаштӣ ба хӯн

که هر گه که تو تشنه گشتی به خون

Биёлудӣ он ханҷари оби гаван

بیالودی آن خنجرِ آب گون

Замона ба хӯни ту ташна шавад

زمانه به خون تو تشنه شود

Бар андоми ту мӯӣ дашна шавад

بر اندامِ تو موی دشنه شود

Шикорем як сари ҳамаи пеши марг

شکاریم یک سر همه پیش مرگ

Сиррии зери тоҷу сиррии зери тарк

سری زیر تاج و سری زیر ترک

Чу омадаш ҳангом берун кунанд

چو آمدش هنگام بیرون کنند

Вазон пас ндонем то чун кунанд

وزان پس ندانیم تا چون کنند

Прокндгоним агар ҳамраҳ аст

پراکندگانیم اگر همره است

Дарозаст кораш вагар кӯтаҳ аст

دراز است کارش و گر کوته است

Барину барони рӯз ҳам бугзарад

برین و برآن روز هم بگذرد

Хирадманди мардум чаро ғам хӯрд

خردمند مردم چرا غم خورد

Чунинаст кирдори чархи баланд

چنین است کردار چرخ بلند

Ба дастии кулоҳ ва ба дастии каманд

به دستی کلاه و به دستی کمند

Чу шодон нишинад касе бо кулоҳ

چو شادان نشیند کسی با کلاه

Ба хам камандаш рибоед зи гоҳ

به خّمِ کمندش رباید ز گاه

Дариғо набинад каси оҳӯии худ

دریغا نبیند کس آهویِ خود

Туро равшан ояд ҳамаи хуии худ

ترا روشن آید همه خوی خود

Ҷаҳони сар ба сари ҳикмат въбрт аст

جهان سر به سر حکمت وعبرت است

Взўи баҳраи ғофилон ғифлат аст

وزو بهرهٔ غافلان غفلت است

Чапу рост ҳар сӯи шитобами ҳаме

چپ و راست هر سو شتابم همی

Саропоӣ гетӣ наёбам ҳаме

سراپای گیتی نیابم همی

Яке бад кунад нек пеш оядаш

یکی بد کند نیک پیش آیدش

Ҷаҳони бандаи бахт хеш оядаш

جهان بندهٔ بخت خویش آیدش

Яке ҷуз ба некӣ замин насупурд

یکی جز به نیکی زمین نسپرد

Ҳаме аз нижандии дамаши бФсрд

همی از نژندی دمش بفسرد

зи гардандаи хуршедат то тираи хок

ز گردنده خورشیدت تا تیره خاک

Ҳамаи гавҳарони зи оташу оби пок

همه گوهران ز آتش و آب پاک

Ба ҳастӣ яздон гувоҳӣ диҳанд

به هستی یزدان گواهی دهند

Равони туро равшаноӣ диҳанд

روان ترا روشنایی دهند

Чу ҷонат шигифтаст тани ҳам шигифт

چو جانت شگفت است تن هم شگفت

Нахуст аз худ андоза бояд гирифт

نخست از خود اندازه باید گرفت

Ба як дам задани рстӣ аз ҷону тан

به یک دم زدن رستی از جان و تن

Ҳамеи бас бузург оядат хештан

همی بس بزرگ آیدت خویشتن

зи қаъри замин то ба чархи баланд

ز قعر زمین تا به چرخ بلند

зи хуршед то тираи хоки нижанд

ز خورشید تا تیره خاک نژند

Паии мӯр бар ҳастӣ ҳақи гўост

پی مور بر هستی حق گواست

Ки мо бандагонем ва ӯ подшост

که ما بندگانیم و او پادشاست

Маниш паст гардад касеро ки гуфт

منش پست گردد کسی را که گفت

Манам ки ба дониш касе нест ҷуфт

منم که به دانش کسی نیست جفت

Тануманди кӯро хирад ёр нест

تنومند کو را خرد یار نیست

Ба гетии кас ӯро харидор нест

به گیتی کس او را خریدار نیست

Чу бошад хирад ҷон набошад равост

چو باشد خرد جان نباشد رواست

Хирад ҷон ҷонаст виздони гўост

خرد جان جانست ویزدان گواست

Туро хӯрд бисёр бгзоидӣ

ترا خورد بسیار بگزایدی

Чу андаки хурии зӯри бФзоидӣ

چو اندک خوری زور بفزایدی

Чу яздони парастии писандида Эй

چو یزدان پرستی پسندیده‌ای

Ҷаҳон чун тани ту , ту чун дида Эй

جهان چون تن تو، تو چون دیده‌ای

Кас ар прсдт ҳарчӣ доне бигӯӣ

کس ار پرسدت هرچه دانی بگوی

Ба бисёр гуфтан мабар обрӯӣ

به بسیار گفتن مبر آبروی

Агар чанд гардад парастиши дароз

اگر چند گردد پرستش دراز

Чунон дон ки ҳаст аз ту ҳақ бе ниёз

چنان دان که هست از تو حق بی نیاز

Ба кирдори дарё буд кори шоҳ

به کردار دریا بود کار شاه

Яке зу ғании дайгарӣ зу табоҳ

یکی زو غنی دیگری زو تباه

зи дарёи яке рег дорад ба каф

ز دریا یکی ریگ دارد به کف

Дигар дар бибояд миёни садаф

دگر دُر بباید میان صدف

зи шаҳи як замони шаҳд ва шераст баҳр

ز شه یک زمان شهد و شیر است بهر

Ба дигари замон чун гзоиндаҳи заҳр

به دیگر زمان چون گزاینده زهر

Чу гӯйӣ ки роҳи хиради тўхтм

چو گویی که راهِ خرد توختم

Ҳама ҳарчӣ боистам омухтам

همه هرچه بایستم آموختم

Яке нағз бозӣ кунад рӯзгор

یکی نغز بازی کند روزگار‌

Ки бншондти пеши омӯзгор

که بنشاندت پیشِ آموزگار