Мардумонро з ҳамнишин бишнос

مردمان را ز همنشین بشناس

Инчунин гуфтааст хайри аннос

اینچنین گفته است خیر الناس

Майл бо чистат бидон конӣ

میل با چیستت بدان کانی

Гар ба тани тан вагар ба ҷони ҷонӣ

گر به تن تن و گر به جان جانی

Ъоқлонти зи ҷинс он шимуранд

عاقلانت ز جنس آن شمرند

Кӣ мисиро ба ҷой нуқра харанд ?

کی مسی را به جای نقره خرند؟

Як ҳикояти шинав бар ин маънӣ

یک حکایت شنو بر این معنی

То намонад шакат дар ин маънӣ

تا نماند شکت در این معنی

Бачае зода буд аз оҳӯу гург

بچه‌ای زاده بود از آهو و گرگ

Гашта машкӯки пеши хираду бузург

گشته مشکوک پیش خرد و بزرگ

Ки аҷаб оҳӯаст ё гурги ин ? !

که عجب آهو است یا گرگ این‌؟!

Ҳаст лаҳмаш чаҳ ҳоли андари дайн ?

هست لحمش چه حال اندر دین؟

Назд муфтӣ биёмаданд авом

نزد مفتی بیامدند عوام

То бпрсндш аз ҳалолу ҳаром

تا بپرسندش از حلال و حرام

Ки агар ҷузв гург бошад ин

که اگر جزو گرگ باشد این

Набӯд гӯшташи ҳалоли яқин

نبود گوشتش حلال یقین

Вагар ӯ ҷузв оҳӯӣ зебост

وگر او جزو آهوی زیباست

Хӯрданаш бе гумони ҳалол ва равост

خوردنش بی‌گمان حلال و رواست

Гуфт муфтии ҷавоб мутлақ нест

گفت مفتی جواب مطلق نیست

Гар бигӯянд мутлақаш ҳақ нест

گر بگویند مطلقش حق نیست

Дар миёнатон чу шабаҳат ва қил аст

در میانتان چو شبهت و قیل است

Пас ҷавоби шумо ба тафсил аст

پس جواب شما به تفصیل است

Пеши он бачаи устихону гиёҳ

پیش آن بچه استخوان و گیاه

Бунаед ва кунед ҷумлаи нигоҳ

بنهید و کنید جمله نگاه

То кадомин тараф кунад рағбат

تا کدامین طرف کند رغبت

Зон ҳувайдо шавад ҳалу ҳурмат

زان هویدا شود حل و حرمت

Гар хӯрд ӯ гиёҳро оҳӯаст

گر خورد او گیاه را آهوست

Вар хӯрд устихон , саг ва саг хуаст

ور خورد استخوان‌‌، سگ و سگ‌خوست

Чун бар ӯ оҳӯеаст ғолибтар

چون بر او آهویی است غالبتر

Ҳаст қӯташи гиёҳи тоза ва тар

هست قوتش گیاه تازه و تر

Ҳукм дар чизҳо чу ғолиби рост

حکم در چیزها چو غالب راست

зи андакии миси айёри сими накост

ز اندکی مس عیار سیم نکاست

Зонка нуқраи фузун тараст аз мис

زانکه نقره فزون‌تر است از مس

Нашавад аз ҳдси Фуроти наҷис

نشود از حدث فرات نجس

Ҳастӣ одамии зи арз ва самост

هستی آدمی ز ارض و سماست

Ним аз аъло ва нимаш аз аднӣ аст

نیم از اعلی و نیمش از ادنی است

Ним ҳайвон ва ним ӯст малик

نیم حیوان و نیم ِ اوست ملک

Тан буд аз замину ҷони зи фалак

تن بود از زمین و جان ز فلک

Ғолиби майл ӯ бибин дар чист

غالب میل او ببین در چیست

Рӯзу шаби суҳбаташи нигар бо кист

روز و شب صحبتش نگر با کیست

Майл ӯгар буд ба олами дун

میل او گر بود به عالم دون

Накунад трктоз бар гардун

نکند ترکتاز بر گردون

Донкаҳи ҳайвоняш буд ғолиб

دانکه حیوانیش بود غالب

Ҳайвони пастро шавад толиб

حیوان پست را شود طالب

Акси ингар буд варои Милан

عکس این گر بود ورا میلان

Ба сӯии осмону олами ҷон

به‌سوی آسمان و عالم جان

Маликаш хон варо магӯӣ башар

مَلَکش خوان ورا مگوی بشر

Зонка ҳамчун малик барӣаст зи шар

زانکه همچون ملک بری است ز شر

Чун шавад қӯт ӯ каломи худо

چون شود قوت او کلام خدا

Тарабу ъшртши зи ҷоми худо

طرب و عشرتش ز جام خدا

Бошад андари башари фириштаи яқин

باشد اندر بشر فرشته یقین

Ҷой ӯ чун малик ба чархи барин

جای او چون ملک به چرخ برین

Мардумонро бхлқи дон на бхлқ

مردمان را بخلق دان نه بخلق

Зонка халқаст шахсу халқ чу далқ

زانکه خلق است شخص و خلق چو دلق

Далқ бигзору шахсро бингар

دلق بگذار و شخص را بنگر

Дар тан чун садаф биҷӯ гавҳар

در تن چون صدف بجو گوهر

Мурғи ҷонро қафас шудааст ин тан

مرغ جان را قفس شده است این تن

Як қафаси марди гашт ва як шуд зан

یک قفس مرد گشت و یک شد زن

Мурғи ҷони не занасту неи мода

مرغ جان نی زن است و نی ماده

Ҳаст азин ҳар ду васфи озода

هست ازین هر دو وصف آزاده

Мурғро байн ва аз қафас бигузар

مرغ را بین و از قفس بگذر

Қафаси ҷисмро ҷӯии мшмр

قفس جسم را جوی مشمر

Гар буд сад ҷуволи гандуми пар

گر بود صد جوال گندم پر

Нанигарӣ дар ҷуволу гӯйӣ бар

ننگری در جوال و گویی بر

Вар буд пари зи зари зараши хуоне

ور بود پر ز زر زرش خوانی

Вари зи шукри ту шукраши хуоне

ور ز شکر تو شکرش خوانی

Хотират кӣ равад ба сӯии ҷувол ?

خاطرت کی رود به‌سوی جوال‌؟

Накунӣ ҳеҷ аз ҷуволи савол

نکنی هیچ از جوال سؤال

Тан ҷуволасту халқ чун гандум

تن جوال است و خلق چون گندم

Толиб гандуманду нони мардум

طالب گندم‌اند و نان مردم

Халқ чун шукрасту тан чу ҷувол

خلق چون شکر است و تن چو جوال

Халқро ҷӯи гузари зи қилу зи қол

خلق را جو گذر ز قیل و ز قال

Сӯрати ин ҷаҳони яқин фонӣ аст

صورت این جهان یقین فانی است

Ин ҷаҳонро макун гузин фонӣ аст

این جهان را مکن گزین فانی است

Дил манеҳ бар ҷаҳон агар мардӣ

دل منه بر جهان اگر مردی

Вар наҳй дон ки чун ҷаҳони сардӣ

ور نهی دان که چون جهان سردی

Чанд рӯзаст орӣаи ин тан

چند روز است عاریه این تن

Аз худои гӯ , гузари зи ҳилау фан

از خدا گو‌‌، گذر ز حیله و فن

Ҷузи худо ҳечкас нахоҳад монад

جز خدا هیچکس نخواهد ماند

Хунаки он ҷон ки ном ӯро хонд

خنک آن جان که نام او را خواند

Дил бирав баст ва аз ҷуз ӯ бибаред

دل برو بست و از جز او ببرید

Ишқ ӯро ба ҷон ва дил бихаред

عشق او را به جان و دل بخرید

Дар дил хеш кард ӯро ҷой

در دل خویش کرد او را جای

Ҷустани ҳақи мудоми гашташи рой

جستن حق مدام گشتش رای

Ғайри ҳақро накард ҳеҷ назар

غیر حق را نکرد هیچ نظر

Шабаҳ чаҳ буд ? чу ёфт марди гуҳар

شبه چه‌بود‌‌؟ چو یافت مرد گهر