Суҳбати шайх ба зи тоътҳост

صحبت شیخ به ز طاعتهاست

Зери ранҷиши наҳуфтаи роҳтҳост

زیر رنجش نهفته راحتهاست

Сари илму амал аноят ӯст

سر علم و عمل عنایت اوست

Дод ӯ баҳру ҷаҳди ту чу сабуаст

داد او بحر و جهد تو چو سبوست

Назари ашшайхи албси алърён

نظر الشیخ البس العریان

Ман сёби алҷанону алърФон

من ثیاب الجنان و العرفان

Ва алии албри ихрҷи албр

و علی البر یخرج البر

Ва алии албҳри изҳри алдр

و علی البحر یظهر الدر

Айнаи нозири бнўри аллоҳ

عینه ناظر بنور اللّه

Ҳашараи ношири бсўри аллоҳ

حشره ناشر بصور اللّه

?ала алҳақ қалбаи алтоҳр

آلة الحق قلبه الطاهر

Ҳўи ани кони мнки фии аззоҳир

هو ان کان منک فی الظاهر

Феъли ҷисми алўлии фии алднё

فعل جسم الولی فی الدنیا

Ҳўи ман амри рабаи алоълӣ

هو من امر ربه الاعلی

Холиқи алсФлу алълии воҳид

خالق السفل و العلی واحد

Ҳўи фии алдҳри толиби воҷид

هو فی الدهر طالب واجد

Назари ашшайхи иФтҳи алъайнин

نظر الشیخ یفتح العینین

Манеҳ иأтики холиқи алкўи Ни йен

منه یأتیک خالق الکو ن ین

Ончӣ аз ваии барии ту ҳар нафасӣ

آنچه از وی بری تو هر نفسی

Набарди солҳо ба ҷаҳд касе

نبرد سالها به جهد کسی

Гмраҳаст онкӣ рафт бе раҳбар

گمره است آنکه رفت بی رهبر

Кор ноед зи ҷяш бе сарвар

کار ناید ز جیش بی سرور

Нодарӣ бошад онкӣ роҳ бурид

نادری باشد آنکه راه برید

Бе зи раҳбари ҳиҷоб нафас дарид

بی ز رهبر حجاب نفس درید

Ваон чунон нодарӣ ки раст аз дом

وان چنان نادری که رست از دام

Пеши ин пухтагӣ буд ӯ хом

پیش این پختگی بود او خام

Кӯи дарахтӣ ки боғбонаши сохт

کو درختی که باغبانش ساخت

Кӯи дарахтӣ ки худ ба худ афрохт

کو درختی که خود به خود افراخت

Ин буд талх ва он буд ширин

این بود تلخ و آن بود شیرین

Ин буд ҳамчуи ғӯраи он чун тин

این بود همچو غوره آن چون تین

Инки бешайх рафт агарчӣ накӯаст

اینکه بی شیخ رفت اگرچه نکوست

Онкӣ бо шайх рафт беҳтар аз ӯст

آنکه با شیخ رفت بهتر از اوست

Андари ӣнҷо ҳикоятӣ бишинав

اندر اینجا حکایتی بشنو

То аз он сар занад зи ту сари нав

تا از آن سر زند ز تو سر نو

Гуфт мардӣ ба халқ аз мастӣ

گفت مردی به خلق از مستی

Гарчи ҳастам ба ҷисм аз ин пастӣ

گرچه هستم به جسم از این پستی

Лек ҷонами баландтар з самост

لیک جانم بلندتر ز سماست

Зонка пайваста дар лақоӣ худост

زانکه پیوسته در لقای خداست

Беҳиҷобӣ марост аз ҷаббор

بی حجابی مراست از جبار

Ҷилва ҳар рӯз то ба шаби чли бор

جلوه هر روز تا به شب چل بار

Гуфт бо ӯ ба лутфи як огоҳ

گفت با او به لطف یک آگاه

Ки хабардори бади зи сари илоҳ

که خبردار بد ز سر اله

Рӯ бибин боязидро якбор

رو ببین بایزید را یکبار

То шӯии пеши восилони мухтор

تا شوی پیش واصلان مختار

Кард инкор ва гуфт бигузар азин

کرد انکار و گفت بگذر ازین

Чунки бепардае манам ҳақи байн

چونکه بی‌پرده‌ای منم حق بین

Ба худои восилам чаҳ май гӯйӣ

به خدا واصلم چه می‌گویی

Чун тамомами зи ман чаҳ май ҷӯӣ

چون تمامم ز من چه می‌جویی

Гуфт андари ҷавоб ӯро боз

گفت اندر جواب او را باز

Ки сӯии шайх боязид битоз

که سوی شیخ بایزید بتاز

Дидан рӯй ӯ туро якбор

دیدن روی او تو را یکبار

Беҳтараст эй азизи ман ҳушдор

بهتر است ای عزیز من هشدار

Аз чиҳил бор дидани аллоҳ

از چهل بار دیدن اللّه

Панди ман гир то шӯии огоҳ

پند من گیر تا شوی آگاه

Моҷароашони дарин дароз кашид

ماجراشان درین دراز کشید

Охир ӯро сӯй ниёз кашид

آخر او را سوی نیاز کشید

Суханашро қабул кард аз ҷон

سخنش را قبول کرد از جان

Ба сӯии боязиди гашти равон

به سوی بایزید گشت روان

Буд дар бешаи боязиди муқӣм

بود در بیشه بایزید مقیم

Бо худои ёр ва ҳамнишину надим

با خدا یار و همنشین و ندیم

Ҳоли он шахс шуд бар ӯ пайдо

حال آن شخص شد بر او پیدا

Кӣ шавад сари наҳуфта аз бино ?

کی شود سر نهفته از بینا ؟

Чунки он шайх назд беша расед

چونکه آن شیخ نزد بیشه رسید

Бадар омад зи бешаи шайхи Фарид

بدر آمد ز بیشه شیخ فرید

Зонка донист заъфи ҳолаш ро

زانکه دانست ضعف حالش را

Кӯ наёрад дар омадани онҷо

کو نیارد در آمدن آنجا

Бешае кон параст аз шерон

بیشه‌ای کان پر است از شیران

Кӣ кунад рӯбаҳӣ дар он сайрон ?

کی کند روبهی در آن سیران ؟

Лозим омад бурун шудан ӯ ро

لازم آمد برون شدن او را

То нагардад ҳалоки он ҷӯё

تا نگردد هلاک آن جویا

Чун бурун шуд зи беша рӯй намӯд

چون برون شد ز بیشه روی نمود

Пеш аз он ки кунанд гуфту шунӯд

پیش از آن که کنند گفت و شنود

Шайхро як назар бар ӯ афтод

شیخ را یک نظر بر او افتاد

Бар нтобед ва дар замон ҷон дод

بر نتابید و در زمان جان داد

Мард толиб бамурд ва беҷон шуд

مرد طالب بمرد و بی‌جان شد

Хонааш сайли барад ва вайрон шуд

خانه‌اش سیل برد و ویران شد

Тоқат дид боязид надошт

طاقت دیدِ بایزید نداشت

Кӣ буд гармии саҳар чун чошт ?

کی بوَد گرمی سحر چون چاشت ؟

Гарчи ӯро зи ҳақи таҷаллӣ буд

گرچه او را ز حق تجلی بود

Лек бар қадар тоқаташ бинмуд

لیک بر قدر طاقتش بنمود

Чуна бар қадар боязид битофт

چونه بر قدر بایزید بتافت

Нури руят бар ӯ чу таври шикофт

نور رؤیت بر او چو طور شکافت

Ҳамчуи он кӯҳи зарра зарра шуд ӯ

همچو آن کوه ذره ذره شد او

Не аз ӯ ранг монаду неи ҳам бӯ

نی از او رنگ ماند و نی هم بو

Аз чунон марг шуд зи нави зинда

از چنان مرگ شد ز نو زنده

Зиндаи Комрони поянда

زندۀ کامران پاینده

Гарчи халқони худоиро бенанд

گرچه خلقان خدای را بینند

Лек кӣ ҳамчуи авлиёи бенанд

لیک کی همچو اولیا بینند

Бози ҳам ҳар вале ки мухтор аст

باز هم هر ولی که مختار است

зи эзадаши қадари қурб дидор аст

ز ایزدش قدر قرب دیدار است

Мустафои не ба Ҷабраили амин

مصطفی نی به جبرئیل امین

Чунки дар роҳ ҳақ шуданд қарин

چونکه در راه حق شدند قرین

Шаби асрии варои аршу хало

شب اسری ورای عرش و خلا

Чун расиданди қурб ӯ аднӣ

چون رسیدند قرب او ادنی

Ҷабраил амин бимонад онҷо

جبرئیل امین بماند آنجا

Гуфт Аҳмад ба вай ки пеши дро

گفت احمد به وی که پیش درآ

Неи марои ту бад-ӣн тараф хондӣ ?

نی مرا تو بدین طرف خواندی ؟

Чист монеъ чаро з раҳ монадӣ ?

چیست مانع چرا ز ره ماندی ؟

Чун дарин раҳи сафири ман ту бадӣ

چون درین ره سفیر من تو بدی

Аз чаҳ пас монда Эй бигӯ чаҳ шудӣ ?

از چه پس مانده‌ای بگو چه شدی ؟

Гуфт ҳаду мақоми ман эй ҷон

گفت حد و مقام من ای جان

То бдинҷости зин гузар натавон

تا بدینجاست زین گذر نتوان

Як сарангушт агар нуҳуми пои пеш

یک سرانگشت اگر نهم پا پیش

Сӯзами инропазир бе кам ва беш

سوزم این را پذیر بی کم و بیش

Баъд аз ин мари туро расад рафтан

بعد از این مر تو را رسد رفتن

Ки ҳама ҷон шудӣ нмондти тан

که همه جان شدی نماندت تن

Ҳар вале рост аз худои дидор

هر ولی راست از خدا دیدار

Бартар аз ҳамдигар чунин бисёр

برتر از همدگر چنین بسیار

Ва рФъно барои фаҳм бихон

و رفعنا برای فهم بخوان

Бъзҳми фавқи баъз дар қуръон

بعضهم فوق بعض در قرآن

Онкӣ аз тоб боязид бамурд

آنکه از تاب بایزید بمرد

Ончӣ май ҷусти баъди марги бабрад

آنچه می‌جست بعد مرگ ببرد

Ҳар ки бо шайх худ диҳад сару сар

هر که با شیخ خود دهد سر و سر

Дар ҷаҳон бақо шавад сарвар

در جهان بقا شود سرور

Бешаи боязид рӯҳонӣ аст

بیشۀ بایزید روحانی است

Бешаи шеру гург ҳайвонӣ аст

بیشۀ شیر و گرگ حیوانی است

Ғараз аз бешаи илмҳои вай аст

غرض از بیشه علمهای وی است

Ки бару баргу шохи он з ҳӣ аст

که بر و برگ و شاخ آن ز حی است

Гар бадӣ ӯ муқӣми фикрати худ

گر بدی او مقیم فکرت خود

Кӣ раседӣ бадв ба пои хирад

کی رسیدی بدو به پای خرد

Пас зи ҳолоти худ бурун омад

پس ز حالات خود برون آمد

То ки толиб ба ваии бёромд

تا که طالب به وی بیارامد

Лоиқи ҳол ӯ сухан фармуд

لایق حال او سخن فرمود

Хешро қадар ӯ бадв бинмуд

خویش را قدر او بدو بنمود

Ин ҳамаи эҳтиётҳоро кард

این همه احتیاطها را کرد

Ҳам ки тоқат надошт он сираи мард

هم که طاقت نداشت آن سره مرد

Дар замон нест гашт ва ҷон биспурад

در زمان نیست گشت و جان بسپرد

Рахтро сӯии малики ҷонони барад

رخت را سوی ملک جانان برد

Лоиқ ӯ намӯд ва тоб надошт

لایق او نمود و تاب نداشت

Тоқати ҷуръае шароб надошт

طاقت جرعه‌ای شراب نداشت

Зон ки як ҷуръа зон шароби накӯ

زان که یک جرعه زان شراب نکو

Коргартар зи сад хамасту сабу

کارگرتر ز صد خم است و سبو

Ҷуръае зон шароб бисёр аст

جرعه‌ای زان شراب بسیار است

Андакиро аз он магӯ хор аст

اندکی را از آن مگو خوار است

Заррае оташ ар ба беша фитод

ذره‌ای آتش ار به بیشه فتاد

Беху шоху дарахт ҳо наниҳод

بیخ و شاخ و درخت‌ها ننهاد

Олимиро чу хӯрд як зарра

عالمی را چو خورد یک ذره

Пас ҳақираш мубин машав ғарра

پس حقیرش مبین مشو غره

Асияи санг агар буд сад ман

آسیا سنگ اگر بود صد من

Дармеи лаъл аз ӯст ба ба саман

درمی لعل از اوست بهْ به ثمن

Андакӣ аз азиз бисёр аст

اندکی از عزیز بسیار است

Хор бисёрро чаҳ миқдораст ?

خوار بسیار را چه مقدار است ؟

эй басои кӯ ба сӯратаст бузург

ای بسا کو به صورت است بزرگ

Ҳамчуи кӯҳии азими зафту сутург

همچو کوهی عظیم زفت و سترگ

Порае лаъл бар вай афзоед

پاره‌ای لعل بر وی افزاید

Он бузургяш ҳеҷ нанамояд

آن بزرگیش هیچ ننماید

Пас ба зоҳири Марв чу содаи дилон

پس به ظاهر مرو چو ساده‌دلان

Чашми ботин гшо бибин ва бидон

چشم باطن گشا ببین و بدان

Суханӣ чанд каз вале зояд

سخنی چند کز ولی زاید

Бар ҳазорон китоб афзоед

بر هزاران کتاب افزاید

Солҳо аз яке сухани шинавӣ

سالها از یکی سخن شنوی

Ҳеҷ аз он ваъз ӯ фузун нашӯй

هیچ از آن وعظ او فزون نشوی

Аз яке ба аз ӯ ба камтар гуфт

از یکی به از او به کمتر گفت

Гардадат ошкор сар наҳуфт

گرددت آشکار سر نهفت

Пас фузуни ин буд на онкӣ ба ҳарф

پس فزون این بود نه آنکه به حرف

Сахт бисёр менамӯду шигарф

سخت بسیار می‌نمود و شگرف

Ҳамчунон дар ҷаҳони маънии ҳам

همچنان در جهان معنی هم

Кам буд беш ва беш бошад кам

کم بود بیش و بیش باشد کم

Ҳол бошад ҳамеша шахсе ро

حال باشد همیشه شخصی را

Мустамари рӯзу шаби халоу мулло

مستمر روز و شب خلا و ملا

Ваон якеро баҳри ду рӯз ва се рӯз

وان یکی را بهر دو روز و سه روز

Афканди нори ишқи андари сӯз

افکند نار عشق اندر سوز

Гарчи ин андакаст ва он бисёр

گرچه این اندک است و آن بسیار

Қадар ҳар як бидон гузари зи шумор

قدر هر یک بدان گذر ز شمار

Доимогар хулди турои хорӣ

دائماً گر خلد ترا خاری

ё кунад неши кейкати афкорӣ

یا کند نیش کیکت افکاری

Лек агар як дамат газад Марӣ

لیک اگر یک دمت گزد ماری

Буд ин зон фузун ба бисёре

بود این زان فزون به بسیاری

Гарчи ин андакаст бисёр аст

گرچه این اندک است بسیار است

Хулаши хори пеши он хор аст

خلش خار پیش آن خوار است

Кофарӣ гар кунад ба ҷади тоъат

کافری گر کند به جد طاعت

Набӯд бе намози як соъат

نبود بی نماز یک ساعت

Тоъату зикри муъминии гуҳи гоҳ

طاعت و ذکر مؤمنی گه گاه

Ҳаст беҳтар аз он ба назд илоҳ

هست بهتر از آن به نزد اله

Ин мисоласт мисл нест бидон

این مثالست مثل نیست بدان

То кунӣ фаҳми азин мисоли ту он

تا کنی فهم ازین مثال تو آن

Ҳамчунин бингар авлиёро ҳам

همچنین بنگر اولیا را هم

Чашм бигушо азин машав дарҳам

چشم بگشا ازین مشو درهم

Андак аз як буд қавӣ бисёр

اندک از یک بود قوی بسیار

Зонка ҳаст ӯ ҳазор дар миқдор

زانکه هست او هزار در مقدار

Як дуоӣ вале хоси худо

یک دعای ولی خاص خدا

Буд афзӯни зи сад ҳазор дуо

بود افزون ز صد هزار دعا

Ин тафовут ки андарин қол аст

این تفاوت که اندرین قال است

Нест аз қол балки аз ҳол аст

نیست از قال بلکه از حال است

Қол аз ҳол мешавад пайдо

قال از حال می‌شود پیدا

Ҳамчу аз боди гирд дар саҳро

همچو از باد گرد در صحرا

Ҳар тафовут ки дар сувари бинӣ

هر تفاوت که در صور بینی

Он з маънӣаст нек агар бинӣ

آن ز معنی است نیک اگر بینی

Ҳолҳои чу ӣам ки беқол аст

حال‌های چو یم که بی‌قال است

БнҳФтаҳи дарун абдол аст

بنهفته درون ابدال است

Гарчи ҷумлаи латиф ва мавзунанд

گرچه جمله لطیف و موزونند

Лек аз икдгр дар афзӯнанд

لیک از یکدگر در افزونند

Ҳар якеро буд мақом дигар

هر یکی را بود مقام دگر

Як буд ҳамчуи шаҳд ва як чу шукр

یک بود همچو شهد و یک چو شکر

Як чу хур бошад ва яке чун моҳ

یک چو خوَر باشد و یکی چون ماه

Як буд чун амир ва як чу сипоҳ

یک بود چون امیر و یک چو سپاه

Аз яке он расад туро дар ҳол

از یکی آن رسد ترا در حال

Ки наёбӣ зи дайгарии сад сол

که نیابی ز دیگری صد سال

Кунадат ин ба як назари бино

کندت این به یک نظر بینا

Гарчи аз модар омадӣ аъамӣ

گرچه از مادر آمدی اعمی

Он баради дарди чашмро ба даво

آن برد درد چشم را به دوا

Ин диҳад бе давои ду чашми ту ро

این دهد بی دوا دو چشم تو را

Он баради иллат аз тани ранҷур

آن برد علت از تن رنجور

Ин кунад мурдаи зинда чун дами сувар

این کند مرده زنده چون دم صور

Қобилонро кунад муолиҷаи он

قابلان را کند معالجه آن

Вена ба но қобилон диҳад сад ҷон

وین به نا‌قابلان دهد صد جان

Ончии мумкин буд бар ояд аз он

آنچه ممکن بود بر‌آید از آن

Вончаҳ номумкинаст азин осон

وانچه ناممکن است ازین آسان

Шавад ончӣ бихоҳад ӯ он ро

شود آنچه بخواهد او آن را

Ҷон диҳад чун Масеҳ беҷон ро

جان دهد چون مسیح بی‌جان را

Лек ин нодираст ва камёб аст

لیک این نادر است و کمیاب است

Қиблаи авлиё ва ақтоб аст

قبلۀ اولیا و اقطاب است

Шамс табриз дошт ин қудрат

شمس تبریز داشت این قدرت

Ғайр ӯро нашуд чунин нусрат

غیر او را نشد چنین نصرت

эй ки навмед гаштае пеши о

ای که نومید گشته‌ای پیش آ

Ҳеҷ мандяш аз гуноҳу хато

هیچ مندیش از گناه و خطا

ӯ кунад пакет аз ҳамаи осом

او کند پاکت از همه آثام

Диҳадат музди ҳаҷ бе эҳром

دهدت مزد حج بی احرام

Ин яқини дон ки дар ҷаҳони сафо

این یقین دان که در جهان صفا

Авлиёу хавоси яздон ро

اولیا و خواص یزدان را

Ҳаст андар майонишон фарқӣ

هست اندر میانشان فرقی

Дар бузургии зи ғарб то шарқӣ

در بزرگی ز غرب تا شرقی

Як сулаймон буд яке чун мӯр

یک سلیمان بود یکی چون مور

Як буд чун сҳо ва як чун ҳўр

یک بود چون سها و یک چون هور

Ҳаст инро назоир бе ҳад

هست این را نظایر بی‌حد

Чун кунӣ хавзи андари ин ба хирад

چون کنی خوض اندر این به خِرَد

Ҳамчунин кун қиёси боқӣ ро

همچنین کن قیاس باقی را

Лек як дон ҳамеша соқӣ ро

لیک یک دان همیشه ساقی را

Дар ҷамодоти ин маротиб ҳаст

در جمادات این مراتب هست

Як ба қимати баланду дигари паст

یک به قیمت بلند و دیگر پست

Хок ва сангаст аз миси афзӯнтар

خاک و سنگ است از مس افزونتر

Ҳамчунон миси зи нуқра ва аз зар

همچنان مس ز نقره و از زر

Нуқраи ҳам бештар буд аз зар

نقره هم بیشتر بود از زر

Зар буд ҳам фузуни зи лаълу гуҳар

زر بود هم فزون ز لعل و گهر

Ҳарчӣ камтар ба қимати афзӯнтар

هرچه کمتر به قیمت افزونتر

Ту ба маънии нигари гузари зи сувар

تو به معنی نگر گذر ز صور

Андакии ҷӯии кон буд бисёр

اندکی جوی کان بود بسیار

Тарк бисёр кун ки бошад хор

ترک بسیار کن که باشد خوار

Суҳбати оқилии дамӣ ба ҷаҳон

صحبت عاقلی دمی به جهان

Ба зи сад солаи суҳбати нодон

به ز صد ساله صحبت نادان

Гарчи гавҳар ба ҳаҷми хирад буд

گرچه گوهر به حجم خُرد بود

Зу ҳазорон бузург ҳаст шавад

زو هزاران بزرگ هست شود

Гар шумори дирам буд бисёр

گر شمار درم بود بسیار

Пеш дурдона бошад андаку хор

پیش دردانه باشد اندک و خوار

Мартабаи авлиёи чунин май дон

مرتبهٔ اولیا چنین می‌دان

Ҳамчинонкӣ дар ӯ зару марҷон

همچنانکه در او زر و مرجان

Ин суханҳост нодир ва ноёб

این سخن‌هاست نادر و نایاب

Кас надидаш ниҳояту поёб

کس ندیدش نهایت و پایاب