Сари ин роз бишинав аз қуръон

سر این راز بشنو از قرآن

Ки худо гуфт дар ҳақи халқон

که خدا گفت در حق خلقان

Гар кунам мубталои шуморо ман

گر کنم مبتلا شما را من

Гуҳи ниҳону гуҳи ошкорои ман

گه نهان و گه آشکارا من

Гуҳи даҳуми қабзу гоҳи басту хушӣ

گه دهم قبض و گاه بسط و خوشی

Гоҳи ширинӣу гуҳии туршӣ

گاه شیرینی و گهی ترشی

Гуҳи нуҳуми хавф дар дилу ҷонатон

گه نهم خوف در دل و جانتان

Гоҳи созами зи ҷўъи дармонатон

گاه سازم ز جوع درمانتان

Гоҳ дар молатони нуҳуми нуқсон

گاه در مالتان نهم نقصان

Гоҳ дар рӯҳҳо ва дар абадон

گاه در روحها و در ابدان

Гоҳ дар киштзору мивау дахл

گاه در کشتزار و میوه و دخل

Гуҳи занами нор дар наҳола нахл

گه زنم نار در نهالۀ نخل

Гӯнаи гаван бе шумори ҳодиса ҳо

گونه گون بی‌شمار حادثه‌ها

Ки фиристам ба ҳар нафаси зи само

که فرستم به هر نفس ز سما

Бар ҳаводис кунед сабри шумо

بر حوادث کنید صبر شما

То расад сад ҳазор лутфи ҷазо

تا رسد صد هزار لطف جزا

Ҳар ки ӯ сабр кард дар ранҷам

هر که او صبر کرد در رنجم

Мол бисёр барад аз ганҷам

مال بسیار برد از گنجم

Гашт аз ағниёии дайни онҷо

گشت از اغنیای دین آنجا

Ёфт аз мо ҳар анчаҳ дошт раҷо

یافت از ما هر انچه داشت رجا

Собиронро бишоратаст азим

صابران را بشارت است عظیم

Ки расадашон зи баъди сабри Наим

که رسدشان ز بعد صبر نعیم

Накунанд аз балои шикоят ҳо

نکنند از بلا شکایت ها

То расадашон зи ман аноят ҳо

تا رسدشان ز من عنایت ها

Лутфи бенанди ҷумла дар қаҳрам

لطف بینند جمله در قهرم

Дар ва гавҳар шаванд дар баҳрам

در و گوهر شوند در بحرم

Занн некӯ баранд дар ҳақи ман

ظن نیکو برند در حق من

Аз дил ва ҷон шаванд мулҳақи ман

از دل و جان شوند ملحق من

Раҳмати маҳзаму зи ман ҳаргиз

رحمت محضم و ز من هرگز

Бад набенанд марду зани ҳаргиз

بد نبینند مرد و زن هرگز

Ҳарчӣ ояд зи ман буд бар ҷо

هرچه آید ز من بود بر جا

Ҳама ҷӯйед он тарафи млҷо

همه جویید آن طرف ملجا

Ҳастӣ ҷумлаи шоҳид ҳол анд

هستی جمله شاهد حال اند

Безабонӣу ком дар қол анд

بی زبانی و کام در قال ‌ اند

Ки ҳамаи лутфаму карами доим

که همه لطفم و کرم دایم

Ҳама ҳастӣ буд бмни қоим

همه هستی بود بمن قایم

Тану ҷонӣ ки ҳаст хуш чу Ирам

تن و جانی که هست خوش چو ارم

Бетақозо чу май даҳум ҳар дам

بی‌تقاضا چو می‌دهم هر دم

Сад ҳазорон нъм ба ҷон ва ба тан

صد هزاران نعم به جان و به تن

Ҳар дамӣ бе наҚум ба мард ва ба зан

هر دمی بی نقم به مرد و به زن

Тан буд ҳамчуи шаҳру дили султон

تن بود همچو شهر و دل سلطان

Ақл дар вайу зери некӯи дон

عقل در وی و زیر نیکو دان

Фикрҳо бар мисоли лашкарҳо

فکرها بر مثال لشکرها

Ки кунад васфи ҳоли пайкарҳо

که کند وصف حال پیکرها

Ки чисони млкҳост дар пайкар

که چسان ملکهاست در پیکر

Бар фалакҳо фузуд ҳар пайкар

بر فلکها فزود هر پیکر

Чист дар пайкар ар бигӯям ман

چیست در پیکر ار بگویم من

Ду ҷаҳон пар шавад зи шӯру Фтн

دو جهان پر شود ز شور و فتن

Ҳақ нагунҷад дар осмону замин

حق نگنجد در آسمان و زمین

Лек гунҷид дар дилӣ бе кин

لیک گنجید در دلی بی کین

Арши аъзам буд яқини он дил

عرش اعظم بود یقین آن دل

Кандар ӯ кардааст ҳақи манзил

کاندر او کرده است حق منزل

Он касеро ки шуд чунин дил ӯ

آن کسی را که شد چنین دل او

Хори мангар дар об ва дар гул ӯ

خوار منگر در آب و در گل او

То нагардӣ шқӣ чу деви лъин

تا نگردی شقی چو دیو لعین

Нарӯй зи осмон ба зери замин

نروی ز آسمان به زیر زمین

Ибратии гир аз блис ва битарс

عبرتی گیر از بلیس و بترس

Чун расад тарс мебар аз ҳақи дарс

چون رسد ترس میبر از حق درس

ХоиФонро худо кунад эмин

خایفان را خدا کند ایمن

То ки гирданд аз қалақи сокин

تا که گردند از قلق ساکن

Амни тарсндаро расад зи худо

امن ترسنده را رسد ز خدا

эй ки бетарс май рӯй ба худ о

ای که بی ترس می‌روی به خود آ

Хавф ӯро буд ки тарсаш нест

خوف او را بود که ترسش نیست

Чун шавад олами онкӣ дарсаш нест

چون شود عالم آنکه درسش نیست

эй хунаки ҷон ӯ ки тарсон аст

ای خنک جان او که ترسان است

Чораро аз худоӣ прессон аст

چاره را از خدای پرسان است

Гуфт ҳақи баҳри тани зи ошу занон

گفت حق بهر تن ز آش و زنان

Аз шаробу кабоб ва аз бирён

از شراب و کباب و از بریان

Туршу ширини зи дуғ ва аз ҳалво

ترش و شیرین ز دوغ و از حلوا

Бе ниҳояти ҳазор навъи або

بی‌نهایت هزار نوع ابا

Мивау боғу роғу оби равон

میوه و باغ و راغ و آب روان

Офаридам барои роҳаташон

آفریدم برای راحتشان

Чунки бе хости ин карам кардам

چونکه بی خواست این کرم کردم

Ҳамаро ҳамчуи дояи прўрдм

همه را همچو دایه پروردم

То кунандам қиёс ва донанд ин

تا کنندم قیاس و دانند این

Ки чу хоҳанд ман даҳуми биқин

که چو خواهند من دهم بیقین

Он ҷаводӣ ки бесавол диҳад

آن جوادی که بی سؤال دهد

Чун бихоҳанд чун навол диҳад

چون بخواهند چون نوال دهد

Нест ин шарҳро карон эй ёр

نیست این شرح را کران ای یار

Мурдан хоҷа кун зи нави такрор

مردن خواجه کن ز نو تکرار

Хоҷа чун он шунид рафт аз даст

خواجه چون آن شنید رفت از دست

Пои бараҳнаи зи хонаи беруни ҷуст

پا برهنه ز خانه بیرون جست

Печи печони басӯи Мӯсо рафт

پیچ پیچان بسوی موسی رفت

Шуд наҳиф ар чаҳ буд аввали зафт

شد نحیف ار چه بود اول زفت

Гашти рӯйиши зи хавфи зарди азим

گشت رویش ز خوف زرد عظیم

Гуфт дар нола бо кулем Карим

گفت در ناله با کلیم کریم

К-эии худованд вае расӯли худо

کای خداوند و ای رسول خدا

Дасти ман гири як нафаси брзо

دست من گیر یک نفس برضا

Панд додӣ зи лутф ва ман зи бала

پند دادی ز لطف و من ز بله

Нишнидам фитодам андар чаҳ

نشنیدم فتادم اندر چه

Гар марои ақлу бахти ёри бадӣ

گر مرا عقل و بخت یار بدی

Амру ҳукми ту ихтиёри бадӣ

امر و حکم تو اختیار بدی

Ҳеҷ аз амри ту буруни як гом

هیچ از امر تو برون یک گام

Пеши ннҳодмии бҷстни ком

پیش ننهادمی بجستن کام

Ту намӯдӣ анояту шафқат

تو نمودی عنایت و شفقت

Аз сари меҳру ғояти раҳмат

از سر مهر و غایت رحمت

Нишнидам ман аз харии онро

نشنیدم من از خری آنرا

Лоҷарам май даҳуми ҷазои ҷон ро

لاجرم می‌دهم جزا جان را

Назд Мӯсо бигуфт қиссаи хеш

نزد موسی بگفت قصۀ خویش

То ки марҳам наад бар он дили риш

تا که مرهم نهد بر آن دل ریش

Дасти хоёну ҷомаҳо дарон

دست خایان و جامه‌ها دران

Гашт бар хоки пеш ӯ ғалатон

گشت بر خاک پیش او غلطان

Аз ғаму дард ва сӯз ме зоред

از غم و درد و سوز می‌زارید

Ашки хунини з чашм ме борид

اشک خونین ز چشم می‌بارید

Гуфт Мӯсои варо дар охири кор

گفت موسی ورا در آخر کار

Тири ҷуст аз камон фиғон бигзор

تیر جست از کمان فغان بگذار

Ҳеҷ аз ин марг нестат чора

هیچ از این مرگ نیستت چاره

Оҳ аз дасти нафаси макора

آه از دست نفس مکاره

Ҷон бихоҳӣ супурдан эй мискин

جان بخواهی سپردن ای مسکین

Хоҳ бархезу хоҳ рӯ биншин

خواه برخیز و خواه رو بنشین

Лек аз ҳақ бихоҳам имонат

لیک از حق بخواهم ایمانت

То расонади бҳўру ризвонат

تا رساند بحور و رضوانت

Охират беҳтараст аз дунё

آخرت بهتر است از دنیا

Гардадат ҷинати абади мأўо

گرددت جنت ابد مأوا

Фонӣаст ин ва он буд боқӣ

فانی است این و آن بود باقی

Ҳақ шавад дар ҷинони турои соқӣ

حق شود در جنان ترا ساقی

Чунки дар марг набӯдат имон

چونکه در مرگ نبودت ایمان

Аз чунон марг кун чунин афғон

از چنان مرگ کن چنین افغان

Варна чун май барӣ ба ҳам имон

ورنه چون می‌بری به هم ایمان

Бош хўшдл сипор ҷони осон

باش خوشدل سپار جان آسان

Инчунин марг зиндагӣ аст бидон

اینچنین مرگ زندگی است بدان

Баҳри ин зиндагӣ фидо кун ҷон

بهر این زندگی فدا کن جان

Чист як ҷон агар ҳазорон ҷон

چیست یک جان اگر هزاران جان

Будат боз дар раҳи ҷонон

بودت باز در ره جانان

Ивази заррае бабри хурҳо

عوض ذره‌ای ببر خورها

Бадали қатрае ду сад дарё

بدل قطره ای دو صد دریا

Ҷон аз он хирманаст икдонаҳ

جان از آن خرمن است یکدانه

Чаҳ буд ҷони бензади ҷонона

چه بود جان بنزد جانانه

эй хунаки онкии ҷони худ дрбохт

ای خنک آنکه جان خود درباخت

Хешро дар ҷаҳони васли андохт

خویش را در جهان وصل انداخت

Барраед аз ҷаҳони пурғашу ғул

برهید از جهان پرغش و غل

Обу гулро гузошт зад бар дил

آب و گل را گذاشت زد بر دل

Тарк ло кард ҳамчуи мавлоно

ترک لا کرد همچو مولانا

Гашти ғаввос дар ӣам ало

گشت غواص در یم الا

Хоҷа дар ҳол ҷон бидод ва бамурд

خواجه در حال جان بداد و بمرد

Шод аз ваъда кулем супурд

شاد از وعدهٔ کلیم سپرد

Рафт аз ҷои равона дар биҷо

رفت از جا روانه در بیجا

Кард он ваъдаро зи ҷони млҷо

کرد آن وعده را ز جان ملجا

Чун з чун сӯии олами бичўн

چون ز چون سوی عالم بیچون

Шуд равон ёфт ону бали афзӯн

شد روان یافت آن و بل افزون

Шукр ҳақ кард каз чунон заҳмат

شکر حق کرد کز چنان زحمت

Гашти охири қарини он раҳмат

گشت آخر قرین آن رحمت

Пас бидон эй бародари ҳушёр

پس بدان ای برادر هشیار

Ҳар дилӣ нест қобили асрор

هر دلی نیست قابل اسرار

Дониш сар бурид ӯро сар

دانش سر برید او را سر

Теғ бар хеш зад зи ҷаҳли он хар

تیغ بر خویش زد ز جهل آن خر

Сари пинҳони хазина ҳақ аст

سر پنهان خزینۀ حق است

Ҳамчуи ганҷии дафина ҳақ аст

همچو گنجی دفینۀ حق است

Ганҷҳои дафин бтў ндиҳанд

گنج‌های دفین بتو ندهند

То нагардӣ амин ҳў ндиҳанд

تا نگردی امین هو ندهند

Кӣ шӯии хозини чунон ҳазрат

کی شوی خازن چنان حضرت

Кӣ бапушӣ зи шоҳи он халъат

کی بپوشی ز شاه آن خلعت

Хонёнро набошад ин давлат

خانیان را نباشد این دولت

Нахурд ҳар хасии чунин неъмат

نخورد هر خسی چنین نعمت

Вар расад сари бхоинии ногуҳ

ور رسد سر بخاینی ناگه

Зуд фонӣ шавад чу он аблаҳ

زود فانی شود چو آن ابله

Ҷиҳат ибтило диҳанд ӯ ро

جهت ابتلا دهند او را

Мансаби хозинии даруни саро

منصب خازنی درون سرا

То ки гардад хиёнаташи маълум

تا که گردد خیانتش معلوم

То аз он хоинӣ шавад мрҷўм

تا از آن خائنی شود مرجوم

Лек аминро шавад мақоми баланд

لیک امین را شود مقام بلند

Гардад андари даҳони лазиз чу қанд

گردد اندر دهان لذیذ چو قند

Нафасро аз худ ар бароне ту

نفس را از خود ار برانی تو

Андари ин разм аз наронӣ ту

اندر این رزم از نرانی تو

Сар ҳар чиз авлиё донанд

سر هر چیز اولیا دانند

Баста зон сари лабон ва ме ронанд

بسته زان سر لبان و می‌رانند

Нафх суваранд дар ҷаҳони эшон

نفخ صوراند در جهان ایشان

Мурдаро ҷон диҳанд даравишон

مرده را جان دهند درویشان

Кӯрро бегумон назар бахшанд

کور را بی‌گمان نظر بخشند

Бехабарро ҳаш ва хабар бахшанд

بی‌خبر را هش و خبر بخشند

Рӯҳ онаст кӯ расад зишон

روح آن است کو رسد زیشان

Ғайри он ҳамчуи риҳ дар анбон

غیر آن همچو ریح در انبان

Риҳи анбон бсўзнӣаст гарав

ریح انبان بسوزنی است گرو

Риҳро тарк кун брўҳи гарав

ریح را ترک کن بروح گرو

Рӯҳи риҳии насиб ҳайвон аст

روح ریحی نصیب حیوان است

Рӯҳи ваҳйӣ чу об ҳайвон аст

روح وحیی چو آب حیوان است

Рӯҳи ваҳйии талаб чу май талабӣ

روح وحیی طلب چو می‌طلبی

Ҳамчинонкии ҳисоми дайни чалабӣ

همچنانکه حسام دین چلبی

Буд бо кул чу ҷузъи лоянфак

بود با کل چو جزء لاینفک

Ин яқини дону даргузар аз шак

این یقین دان و درگذر از شک

Гашти пинҳони зи мо чунон бадарӣ

گشت پنهان ز ما چنان بدری

Фӯт шуд аз ҷаҳони шаб қадре

فوت شد از جهان شب قدری

Хуфта будем ва он равон бигузашт

خفته بودیم و آن روان بگذشت

Ҳамчуи барқӣ аз осмон бигузашт

همچو برقی از آسمان بگذشت

Гашти мадфӯни зи мо чунон ганҷӣ

گشت مدفون ز ما چنان گنجی

Монад бар ҷонҳо аз он ранҷӣ

ماند بر جانها از آن رنجی

Ки алоҷаш худоӣ донаду бас

که علاجش خدای داند و بس

Накунад ғайри ҳақи муолиҷаи кас

نکند غیر حق معالجه کس

Баъд аз ин чун шуд аз назари пинҳон

بعد از این چون شد از نظر پنهان

Чора Эй нест ғайри оҳу фиғон

چاره‌ای نیست غیر آه و فغان

Гашт аз фурқаташи равони вайрон

گشت از فرقتش روان ویران

Тани моро намонад бе ваии ҷон

تن ما را نماند بی‌ وی جان

Ҷони моро ҷамол ӯ бади ҷон

جان ما را جمال او بد جان

Дарди моро висол ӯ дармон

درد ما را وصال او درمان

Инчунин фӯтро чу мӯати шинос

اینچنین فوت را چو موت شناس

Агарат ҳаст нури хайри аннос

اگرت هست نور خیر الناس

Авлиёро ҷаҳон булъаҷаб аст

اولیا را جهان بوالعجب است

Бӯишон ӯ барад ки бо адаб аст

بویشان او برد که با ادب است

Нанигарад сӯии ҷисми хокишон

ننگرد سوی جسم خاکیشان

Чашми ҷони афканд ба покии шан

چشم جان افکند به پاکی‌شان

Хок поашон шавад зи ҷону зи дил

خاک پاشان شود ز جان و ز دل

Рӯй норади бғири хуби чгл

روی نارد بغیر خوب چگل

Гулашонро вароӣ дил донад

گلشان را ورای دل داند

Ҳам зи гули ҳам зи дил бурун ронад

هم ز گل هم ز دل برون راند

Зонка дилҳо намоядаши гулҳо

زانکه دلها نمایدش گلها

Пеши он гул чаҳ бошад ин дилҳо

پیش آن گل چه باشد این دلها

Дил ӯ пари зи нури пок буд

دل او پر ز نور پاک بود

Дили боқии ҳама ҳалок шавад

دل باقی همه هلاک شود

Зонка ҳастанд пари зи каждуму мор

زانکه هستند پر ز کژدم و مار

Ҳар дилиро махон дил эй дилдор

هر دلی را مخوان دل ای دلدار

Дил ва ҷон ӯст дигарон ҳамаи гул

دل و جان اوست دیگران همه گل

ӯ чу баҳрасту боқӣони соҳил

او چو بحر است و باقیان ساحل

Ҳаст садраши хазинаи яздон

هست صدرش خزینۀ یزدان

Андар ӯ ганҷҳои бе поён

اندر او گنج‌های بی پایان

Балки аршаст он дили бедор

بلکه عرش است آن دل بیدار

Тани хокяши фарши он анвор

تن خاکیش فرش آن انوار

Сӯраташи ҳомили чунон нур аст

صورتش حامل چنان نور است

Гарчи аз халқи ом мастур аст

گرچه از خلق عام مستور است

Хос хос худост соҳиби дил

خاص خاص خداست صاحب دل

Гарчи ҷисмаш буд зи обу зи гул

گرچه جسمش بود ز آب و ز گل

Ҷон ӯ давр нест аз ҷонон

جان او دور نیست از جانان

Ҳамчу мавҷӣаст дар ӣам Аммон

همچو موجی است در یم عمان

Ҳақ чу маи рӯи дил вале чу фалак

حق چو مه رو دل ولی چو فلک

намезанад тоб ӯ бар инсу малик

می‌زند تاب او بر انس و ملک

Май барад ҳар яке аз ӯ нурӣ

می‌برد هر یکی از او نوری

Дев аз бахшишаш шудаи ҳурӣ

دیو از بخششش شده حوری

Пашшаеро кунад чу анқое

پشه‌ای را کند چو عنقایی

Қатраеро басони дарёӣ

قطره‌ای را بسان دریایی

Кӣ туоне сифот ӯ кардан

کی توانی صفات او کردن

То набарӣ ту нафасро гардан

تا نبری تو نفس را گردن

Гарчи дар илм ва маърифат мерай

گرچه در علم و معرفت میری

Нарисӣ андар ва магар мерай

نرسی اندر و مگر میری

Роҳи ҳақ мурданаст эй зинда

راه حق مردن است ای زنده

Доимо гиряаст бе ханда

دایما گریه است بی‌خنده

Тарки хоб ва хурасту нақлу шароб

ترک خواب و خور است و نقل و شراب

Баҳри ин ганҷи шӯи тамоми хароб

بهر این گنج شو تمام خراب

То кашонад туро дар он дарё

تا کشاند ترا در آن دریا

Кунадат дар хос бе ҳамто

کندت در خاص بی‌همتا

Кори ту ӯ кунад ту хуш биншин

کار تو او کند تو خوش بنشین

Дида бигушо ва дар худ ӯро байн

دیده بگشا و در خود او را بین

Хунаки он ҷон ки ӯ буд мақбул

خنک آن جان که او بود مقبول

Бесаволӣ расад ба ҳар масъӯл

بی سؤالی رسد به هر مسئول

Нест мислаши дар ин ҷаҳони ёрӣ

نیست مثلش در این جهان یاری

Ғайр ӯ душманасту ағёрӣ

غیر او دشمن است و اغیاری

Чун надорад дар ин замонаи назир

چون ندارد در این زمانه نظیر

Доман ҳар хасии зи ҳирси мгир

دامن هر خسی ز حرص مگیر

Ончӣ ӯро расед аз яздон

آنچه او را رسید از یزدان

Нарасад бо касе дигар майдон

نرسد با کسی دگر میدان

Зон надорад мисол дар олам

زان ندارد مثال در عالم

Ки фузун шуд бълм аз одам

که فزون شد بعلم از آدم

Ҳаст одам чу ҷисм ва ӯ чун ҷон

هست آدم چو جسم و او چون جان

Мағз мағзасту сари сари ниҳон

مغز مغز است و سر سر نهان

Ҳам бурунаст аз манӣ ва туе

هم برون است از منی و تویی

Гар шӯии ошиқаши раҳеи зи дуе

گر شوی عاشقش رهی ز دویی

Авлиёии худоӣ як гуҳаранд

اولیای خدای یک گهراند

Дар ҷаҳони тофта чу нур хӯронад

در جهان تافته چو نور خوراند

Кӣ кунад нури рози нури ҷудо

کی کند نور راز نور جدا

Буии гул бо гуласт дар ҳар ҷо

بوی گل با گل است در هر جا

Ҳар яке ҳамчуи мавҷ аз он дарё

هر یکی همچو موج از آن دریا

Сар зада рафта то бар авҷи само

سر زده رفته تا بر اوج سما

Бехуру хоби зинда чун малик анд

بی خور و خواب زنده چون ملک ‌ اند

Ҳамчуи хуршеду моҳ бар фалак анд

همچو خورشید و ماه بر فلک ‌ اند

Ҳам фалаки ҳам малик ғуломон анд

هم فلک هم ملک غلامان اند

Гирдашони ҳамчу чарх гардонанд

گردشان همچو چرخ گردانند

Нури ҳақи обу ҷисмашон чун ҷӯ

نور حق آب و جسمشان چون جو

Ҳақ аз эшон ҳамеи намояди рӯ

حق از ایشان همی‌نماید رو

Зиндагӣашони зи ҳақ буд на зҷон

زندگیشان ز حق بود نه زجان

Дилашони зи асбъини ҳақи ҷунбон

دلشان ز اصبعین حق جنبان