Ҷӯй дар худ варо чу ҷӯйоне

جوی در خود ورا چو جویانی

Хира ҳар сӯй аз чаҳ пӯёнӣ

خیره هر سوی از چه پویانی

Оби лутфаши зи ҷисми хокии ту

آب لطفش ز جسم خاکی تو

Мекунад ҷӯши баҳри покии ту

میکند جوش بهر پاکی تو

Дар худаш ҷӯ чу аз ту меравед

در خودش جو چو از تو میروید

Балки худ ӯ турои ҳмиҷўид

بلکه خود او ترا همیجوید

Бо туаст ӯ мҷўии ҷой дигар

با تو است او مجوی جای دگر

Чашм бигушо ва дар худат бингар

چشم بگشا و در خودت بنگر

Ҷӯии шери андаруни тести равон

جوی شیر اندرون تست روان

Ширҷўӣии ту гоҳ аз ин гуҳ аз он

شیرجوئی تو گاه از این گه از آن

Ҳаст бо баҳри муттасили хами ту

هست با بحر متصل خم تو

Чанд ҷўӣии ту об аз ҳар ҷӯ

چند جوئی تو آب از هر جو

Силаи нони ниҳода бар сари ту

سله نان نهاده بر سر تو

Пораи нон талаб кунӣ ҳар сӯ

پارۀ نان طلب کنی هر سو

Дар сари хеши печ агар на харӣ

در سر خویش پیچ اگر نه خری

Гирди худ гирд агар на хираи сиррӣ

گرد خود گرد اگر نه خیره سری

Лоба ҳо мекунӣ срору ҷҳор

لابه ها میکنی سرار و جهار

К-эии худои рӯи намои бмни якбор

کای خدا رو نما بمن یکبار

Медиҳад ӯ ҷавоби к-эии нодон

میدهد او جواب کای نادان

Аз ту ҳаргизи ҷудои ним чун ҷон

از تو هرگز جدا نیم چون جان

Гар ҷудои гштмии зи ту икдм

گر جدا گشتمی ز تو یکدم

Кӣ бимонадӣ тани ту зинда бидам

کی بماندی تن تو زنده بدم

Дмбдм аз дами манӣ нолон

دمبدم از دم منی نالان

Чашм бигушо агар нӣии нодон

چشم بگشا اگر نئی نادان

Худ манам бар ту доимо бар кор

خود منم بر تو دائما بر کار

Аз чаҳ хуфтӣ нмишўии бедор

از چه خفتی نمیشوی بیدار

Не ки фармуд эзад эй ҷӯён

نی که فرمود ایزد ای جویان

Бо туами доими ошкору ниҳон

با توام دایم آشکار و نهان

Дар даруну буруни марои мубин

در درون و برون مرا مبین

То шавад дидани миннати ойин

تا شود دیدن منت آئین

Балки ман чун баҳорам ва ту дарахт

بلکه من چون بهارم و تو درخت

Аз мнстти ҳаёту зинату рахт

از منستت حیات و زینت و رخت

Парӣ аз ман чу ҷом аз бода

پری از من چو جام از باده

Аз манӣ ту равона дар ҷода

از منی تو روانه در جاده

Дар кафи ман чу лъбтии доим

در کف من چو لعبتی دایم

Аз манӣ қоъд аз манӣ қоим

از منی قاعد از منی قایم

Розу нозу ниёзи ту з ман аст

راز و ناز و نیاز تو ز من است

Ҷунбиш аз ҷон буд чаҳгар з тан аст

جنبش از جان بود چه گر ز تن است

Рӯзу шаб бо туам наме бинӣ

روز و شب با توام نمی بینی

Гуҳи зи ман шоду гоҳи ғамгин

گه ز من شاد و گاه غمگین

Гоҳи куфрии зи ман гуҳии динӣ

گاه کفری ز من گهی دینی

Гоҳи Меҳрии зи ман гуҳии килӣ

گاه مهری ز من گهی کیلی

Аз манӣ зинда чун зем моҳӣ

از منی زنده چون زیم ماهی

Чун надорӣ аз ин сари огоҳӣ

چون نداری از این سر آگاهی

Зндгиӣӣ ки додмт май байн

زندگیئی که دادمت می بین

Кони манам ваз манаст дар ту яқин

کان منم وز من است در تو یقین

Чашмҳоро гшо ва манишин кӯр

چشمها را گشا و منشین کور

Зоб ширин бихӯр махӯр аз шӯр

زاب شیرین بخور مخور از شور

Чашмро дорад оби шӯри зиён

چشم را دارد آب شور زیان

Зоби ширини ишқи шӯрён

زاب شیرین عشق شوریان

То шавад чашми ҷони ту равшан

تا شود چشم جان تو روشن

То шавад нор бар ту чун гулшан

تا شود نار بر تو چون گلشن

Ҳар тарафи ман турои ҳмиронм

هر طرف من ترا همیرانم

Нест аз мураккабати ҷудои ронам

نیست از مرکبت جدا رانم

Асби ту зери рон ва ту ҳар сӯ

اسب تو زیر ران و تو هر سو

Мидўӣ ҳар тараф ки асбами кӯ

میدوی هر طرف که اسبم کو

Гуфтани кӯи ҳиҷоби гашти туро

گفتن کو حجاب گشت ترا

Варна ҳамчун хураст ҳақи пайдо

ورنه همچون خور است حق پیدا

Дар гузар аз хаёл эй раҳрав

در گذر از خیال ای رهرو

То рисӣ дар висол эй раҳрав

تا رسی در وصال ای رهرو

Ғайри андешаи парда раҳ нест

غیر اندیشه پردۀ ره نیست

Парда афзоед он ки огаҳ нест

پرده افزاید آن که آگه نیست

Гар бамурдон ишқ биншинӣ

گر بمردان عشق بنشینی

Ҳамчуи ҷони андаруни худ бинӣ

همچو جان اندرون خود بینی

Гарчи бо ҳар касе нишинии ту

گرچه با هر کسی نشینی تو

Баъд аз он ғайр ҳақ набинӣ ту

بعد از آن غیر حق نبینی تو

Дар хасу каси варои аёни бинӣ

در خس و کس ورا عیان بینی

Гоҳи пайдоу гуҳи ниҳони бинӣ

گاه پیدا و گه نهان بینی

Ҳеҷ чизеи нмондти мушкил

هیچ چیزی نماندت مشکل

Чун ки пеш аз аҷали шӯии бсмл

چون که پیش از اجل شوی بسمل

Ҳар куҷо рӯ наҳй варои бинӣ

هر کجا رو نهی ورا بینی

Сарҳо ҷумлаи бихтои бинӣ

سر ها جمله بیخطا بینی

Дар киу кӯҳ чун кунӣ ту нигоҳ

در که و کوه چون کنی تو نگاه

Пар шавад чашму синаи ?ути зи ?ала

پر شود چشم و سینه ‌ ات ز آله

Баҳри раҳмати шӯй дар ин олам

بحر رحمت شوی در این عالم

Маликат сар ниҳанд чун одам

ملکت سر نهند چون آدم

Ҳамаи арвоҳро амири шӯй

همه ارواح را امیر شوی

Ҳокиму нойибу вазири шӯй

حاکم و نایب و وزیر شوی

Ҷумлаи пешати зи дил суҷуд кунанд

جمله پیشت ز دل سجود کنند

То зи кони ту ганҷ ишқ кунанд

تا ز کان تو گنج عشق کنند

Ҳамаро илм ва ртбт афзоед

همه را علم و رتبت افزاید

Бастаҳоашон тамом бигушоед

بسته هاشان تمام بگشاید

Ҳама аз ту баранд дарсу сабақ

همه از تو برند درس و سبق

Ҳама хонанд биҳрўФи варақ

همه خوانند بیحروف ورق

Илми асмо чу шуд турои маълум

علم اسما چو شد ترا معلوم

Ҳамаро ҳам з ту шавад мафҳум

همه را هم ز تو شود مفهوم

Қадари ту буд аз фалаки афзӯн

قدر تو بود از فلک افزون

Зон суҷудати ҳмикннд акнӯн

زان سجودت همیکنند اکنون

Чун ки пешии бадонашу тақво

چون که پیشی بدانش و تقوی

Малику рӯҳро диҳии фатво

ملک و روح را دهی فتوی

Раҳбару раҳнамоӣ ҳақ бошӣ

رهبر و رهنمای حق باشی

Бар ҳамаи дарҳои ҷони пошӣ

بر همه درهای جان پاشی

Андари ин боби як ҳикояти хуб

اندر این باب یک حکایت خوب

Бишинав аз ман бсдқ эй маҳбӯб

بشنو از من بصدق ای محبوب

Аз падари монда буд шахсе ро

از پدر مانده بود شخصی را

Зару амлоку гӯнаи гавани коло

زر و املاک و گونه گون کالا

Ҳамаро пок хӯрд ва муфлис монад

همه را پاک خورد و مفلس ماند

Гиря мекард ва ашгҳо меронад

گریه میکرد و اشگها میراند

Аз худо бо ҳазор навҳау сӯз

از خدا با هزار نوحه و سوز

Ганҷи бирнҷи хостии шабу рӯз

گنج بیرنج خواستی شب و روز

Гуфт дар хоби ҳотифӣ ӯ ро

گفت در خواب هاتفی او را

Ки сӯй Миср тоз эй ҷӯё

که سوی مصر تاز ای جویا

Дод ӯро нишони кӯйу мақом

داد او را نشان کوی و مقام

Гуфт он ҷойгаҳи рисии ту бком

گفت آن جایگه رسی تو بکام

Пас зи Бағдоди сӯии Мисри равон

پس ز بغداد سوی مصر روان

Гашт ӯ бар умеди ганҷи ниҳон

گشت او بر امید گنج نهان

Муфлису бенаво бмср расед

مفلس و بینوا بمصر رسید

Каси беноне варои нмипрсид

کس بنانی ورا نمیپرسید

Шарми монеъи ҳмишдш аз хост

شرم مانع همیشدش از خواست

Дар мҷоъти вуҷӯдро мекост

در مجاعت وجود را میکاست

Чун ки аз ҳади гузашти грснгиш

چون که از حد گذشت گرسنگیش

Гуфт то чанд бошад ин ташвиш

گفت تا چند باشد این تشویش

Ҳамчуи шбкўки шаби рӯми берун

همچو شبکوک شب روم بیرون

Бӯ ки чизе диҳад марои бичўн

بو که چیزی دهد مرا بیچون

Пой аз хона чунки пеши ниҳод

پای از خانه چونکه پیش نهاد

Ногаҳонии асас бар ӯ афтод

ناگهانی عسس بر او افتاد

Бигирифташ бзхми чӯб ки ҳон

بگرفتش بزخم چوب که هان

Чаҳ касе зуди гӯи мадори ниҳон

چه کسی زود گو مدار نهان

Гуфт баҳри худо дамӣ бигзор

گفت بهر خدا دمی بگذار

То кунам воқифат аз ин асрор

تا کنم واقفت از این اسرار

Чун ки бгзошти ҳол хеш бигуфт

چون که بگذاشت حال خویش بگفت

Боасаси як бик надошт наҳуфт

باعسس یک بیک نداشت نهفت

Гуфт ӯро асас ки харида Эй

گفت او را عسس که خریده ‌ ای

Толиби ин аз он сабаб шуда Эй

طالب این از آن سبب شده ‌ ای

Дидаам ман ҳазор хоби чунин

دیده ‌ ام من هزار خواب چنین

Ки ббғдод ҳаст ганҷи дафин

که ببغداد هست گنج دفین

Дар фалони кӯй ва дар фалони хона

در فلان کوی و در فلان خانه

НФтодми бдом аз он дона

نفتادم بدام از آن دانه

Ту азими аҳмақӣ ки чандини раҳ

تو عظیم احمقی که چندین ره

Бар яке хоби кӯфтии зи бала

بر یکی خواب کوفتی ز بله

Аз асас чун нишон ганҷ шунид

از عسس چون نشان گنج شنید

Гашт бар ваии мақоми ганҷи падед

گشت بر وی مقام گنج پدید

Гуфт дар хона манаст он ганҷ

گفت در خانۀ من است آن گنج

Аҳмақона чаҳ микшми ин ранҷ

احمقانه چه میکشم این رنج

Боз аз Миср рафт то Бағдод

باز از مصر رفت تا بغداد

Ганҷ дар хона ёфт шуд дилшод

گنج در خانه یافت شد دلشاد

Гарчи биФоидаҳи бади он сафараш

گرچه بیفایده بد آن سفرش

Зоҳиран лек неки байни асараш

ظاهرا لیک نیک بین اثرش

Ки чисони фоида аш расед зи сайр

که چسان فایده ‌ اش رسید ز سیر

Ёфт дар айни шари ҳазорон хайр

یافت در عین شر هزاران خیر

Гар накардӣ зи шаҳри хеши сафар

گر نکردی ز شهر خویش سفر

Кӣ шунидӣ зи ганҷи хеши хабар

کی شنیدی ز گنج خویش خبر

Ранҷҳо дар сафар агарчӣ кашид

رنجها در سفر اگرچه کشید

Оқибати байн ки чун бком расед

عاقبت بین که چون بکام رسید

Чун паии ранҷи бегмон ганҷ аст

چون پی رنج بیگمان گنج است

Он тараф тоз кандар он ранҷ аст

آن طرف تاز کاندر آن رنج است

Не ки аз ранҷҳои савму ниёз

نی که از رنجهای صوم و نیاز

Аз ҳаҷ ва аз зкўаҳу зикру намоз

از حج و از زکوة و ذکر و نماز

Мерасад одамии бгнҷи дарун

میرسد آدمی بگنج درون

Амалаш гарчи менамӯд бурун

عملش گرچه مینمود برون

Ҳамчуи он шахси кови зи хонау шаҳр

همچو آن شخص کاو ز خانه و شهر

То наомад буруни набарди он баҳр

تا نیامد برون نبرد آن بهر

Зон сафар ганҷ ёфт дар хона

زان سفر گنج یافت در خانه

Гашти фориғи зи хешу бегона

گشت فارغ ز خویش و بیگانه

Ганҷи тўнизи ҳам бахонаи тест

گنج تونیز هم بخانۀ تست

Лек дар ҷустанаш нагаштӣ чуст

لیک در جستنش نگشتی چست

Хираи сар рӯй ҳар тарафи оре

خیره سر روی هر طرف آری

Чашм бо хештани нмидорӣ

چشم با خویشتن نمیداری

Тани ту хонаи ганҷи нури худо

تن تو خانه گنج نور خدا

Нур дар хеши ҷӯии не ҳар ҷо

نور در خویش جوی نی هر جا

Ҳаст наздиктар бтўиздон

هست نزدیکتر بتویزدان

Аз раги гарданати яқини майдон

از رگ گردنت یقین میدان

Нҳни ақрби илайҳ дар қуръон

نحن اقرب الیه در قرآن

Зин бифармудааст арраҳмон

زین بفرموده است الرحمن

Ончии наздиктар зи тести бтў

آنچه نزدیکتر ز تست بتو

Ғофилӣ зон нмибрии худ бӯ

غافلی زان نمیبری خود بو

Вончаҳ давраст аз ту майдонӣ

وانچه دور است از تو میدانی

Ҳамчуи лавҳи набиштаи михўонӣ

همچو لوح نبشته میخوانی

Корҳои ту ҷумла маъкӯс аст

کارهای تو جمله معکوس است

Зон сарати зери қаҳр мнкўс аст

زان سرت زیر قهر منکوس است

Ончии пайдо тараст аз хуршед

آنچه پیدا تر است از خورشید

Гашти пӯшидаи партав эй навмед

گشت پوشیده پرتو ای نومید

Вончаҳи пинҳон тараст аз анқо

وانچه پنهان تر است از عنقا

Ҳамчу съўаҳаст пеши ту пайдо

همچو صعوه است پیش تو پیدا

Аз худии худӣ чу хари нодон

از خودی خودی چو خر نادان

Ки кдо май фиришта ё ҳайвон

که کدا می فرشته یا حیوان

Ваз ҳар он чиз каз ту давраст он

وز هر آن چیز کز تو دور است آن

Воқифии нек ва гаштае ҳамаи дон

واقفی نیک و گشته ‌ ای همه دان

Он чаҳ судат накард донистӣ

آن چه سودت نکرد دانستی

Забт ҳар илмро тавонистӣ

ضبط هر علم را توانستی

Вончаҳи судат дар он влобд аст

وانچه سودت در آن ولابد است

Бахту давлати туро азон ва дост

بخت و دولت ترا ازان و داست

Аҷнбиӣӣ аз ону бихбрӣ

اجنبیئی از آن و بیخبری

Умрро дар фишор месипарӣ

عمر را در فشار میسپری

Илми ҷонро ки тан аз он зинда аст

علم جان را که تن از آن زنده است

Доимои нағзу хуб ва рухшанда аст

دائماً نغز و خوب و رخشنده است

Бояд аввал шинохтан он ро

باید اول شناختن آن را

Ки чаро офариди ҳақи ҷон ро

که چرا آفرید حق جان را

Аз куҷо омад ва куҷо равад ӯ

از کجا آمد و کجا رود او

Вохри кор то чисон шавад ӯ

واخر کار تا چسان شود او

Ҳаст мақбули ҳазрати яздон

هست مقبول حضرت یزدان

ё ки мардӯд ӯст дар ду ҷаҳон

یا که مردود اوست در دو جهان

Рӯ сипедаст ё чу қӣри сиёҳ

رو سپید است یا چو قیر سیاه

ё параст аз савоб ё зи гуноҳ

یا پر است از صواب یا ز گناه

Ҳаст фонӣ ва ё буд боқӣ

هست فانی و یا بود باقی

Ҳаст воқӣ ва ё буд оқӣ

هست واقی و یا بود عاقی

Маргу ҳашару сироту ҳуру ҷинон

مرگ و حشر و صراط و حور و جنان

Ҳам бидонад ки чистанду чисон

هم بداند که چیستند و چسان

Шахсро воҷибаст дониши ин

شخص را واجب است دانش این

Каз чунин илм мефазояд дайн

کز چنین علم میفزاید دین

Неи зи фикру қиёсу нақлу хабар

نی ز فکر و قیاس و نقل و خبر

Бали зи айну аёну кашфи внзр

بل ز عین و عیان و کشف ونظر

Инчунин илми ҷуст ҳар оқил

اینچنین علم جست هر عاقل

Ғайри инро наҷуст ҷузи ғофил

غیر این را نجست جز غافل

Ғайри ин илм гмрҳӣаст яқин

غیر این علم گمرهی است یقین

Несташ ҳосилии биҷузи тазйин

نیستش حاصلی بجز تزیین

Чанд рӯзааст дониши зоҳир

چند روزه است دانش ظاهر

Ҳеҷ ҷонӣ аз он нашуд тоҳир

هیچ جانی از آن نشد طاهر

Ҳамчуи коло визр шавад фонӣ

همچو کالا وزر شود فانی

Ҳар улӯмӣ ки нест он ҷонӣ

هر علومی که نیست آن جانی

Дар улӯми зёдтии чустӣ

در علوم زیادتی چستی

Вондри ончӣ ки боядат сустӣ

واندر آنچه که بایدت سستی