Ту бидон шоҳзода меМонӣ

تو بدان شاهزاده میمانی

Бишинав аҳвол ӯ ки то доне

بشنو احوال او که تا دانی

Падараш ҷамъ кард устодон

پدرش جمع کرد استادان

То шавад дар улӯми ободон

تا شود در علوم آبادان

Солҳо буд андари он машғӯл

سالها بود اندر آن مشغول

То шудаш ҷумлаи илмҳо маҳсӯл

تا شدش جمله علمها محصول

Зуфунуни гашту оламу воло

ذوفنون گشت و عالم و والا

То ки ситш гирифт олам ро

تا که صیتش گرفت عالم را

Падар аз баҳри имтиҳон ӯ ро

پدر از بهر امتحان او را

Баради андари сарои худ танҳо

برد اندر سرای خود تنها

Хотами зар бкФ гирифт вбдў

خاتم زر بکف گرفت وبدو

Гуфт андари кафам чаҳ ҳаст бигӯ

گفت اندر کفم چه هست بگو

Гуфт чизеи мҷўФу грдост

گفت چیزی مجوف و گرداست

Зўнҳон монад ин ки шогирд аст

زونهان ماند این که شاگرد است

Нест аз ман ниҳон ки устодам

نیست از من نهان که استادم

Бар сари ин тамоми афтодам

بر سر این تمام افتادم

Зард фомасту ҳалқае мавзун

زرد فام است و حلقه ‌ ای موزون

Ончӣ бигрифтае бмшти дарун

آنچه بگرفته ای بمشت درون

Гуфт шоҳаш ки рости мигўӣӣ

گفت شاهش که راست میگوئی

Андари ин илм чист мипўӣӣ

اندر این علم چیست میپوئی

Ҳарчӣ он гуфтанӣ буд гуфтӣ

هرچه آن گفتنی بود گفتی

Дар бнҳФтаҳро аёни сифтӣ

در بنهفته را عیان سفتی

Ростаст ин нишон ки додӣ ту

راست است این نشان که دادی تو

Дар фани хеши аўстодии ту

در فن خویش اوستادی تو

Лек таъйин кун ошкор бигӯ

لیک تعیین کن آشکار بگو

Кин чаҳ чизаст бе хдорбгў

کاین چه چیز است بی خداربگو

Гуфт бояд ки бошад он ғалбер

گفت باید که باشد آن غلبیر

Шоҳ гуфташ ки эй зи илми хабир

شاه گفتش که ای ز علم خبیر

Шуд нишонҳо бълми маълумат

شد نشانها بعلم معلومت

Як бики гашти ҷумлаи мафҳумат

یک بیک گشت جمله مفهومت

Аъқли ту зин қадар нагашт хабир

اعقل تو زین قدر نگشت خبیر

Ки нагунҷад бмшт дар ълбир

که نگنجد بمشت در علبیر

Ҳилли ин олам аз сағиру кабӣр

هل این عالم از صغیر و کبیر

Аз баду нек ва аз ғанӣу фақир

از بد و نیک و از غنی و فقیر

Бар улӯм ниҳон шуданд устод

بر علوم نهان شدند استاد

Ҳар як аз хеш балки илмии зод

هر یک از خویش بلکه علمی زاد

Зончаҳи пар фоидааст ва осонтар

زانچه پر فایده است و آسانتر

Ҳама ҳастанд бихбр чун хар

همه هستند بیخبر چون خر

Зончаҳ фарзаст ҷумла нодон анд

زانچه فرض است جمله نادان اند

Асб дар бирҳнии ҳмироннд

اسب در بیرهنی همیرانند

Зончаҳ бе он бадани з бадбахтӣ аст

زانچه بی آن بدن ز بدبختی است

Ҳама қаҳрасту меҳнат ва сахтӣ аст

همه قهر است و محنت و سختی است

Доимои гирди он ҳмигрднд

دائماً گرد آن همیگردند

То зи дармони ҷудоу пар дард анд

تا ز درمان جدا و پر درد اند

Лоҷарами кори ҷумла маъкӯс аст

لاجرم کار جمله معکوس است

Срсршони бқҳр мнкўс аст

سرسرشان بقهر منکوس است

Дар набӣ чун ки ҳукмҳо меронад

در نبی چون که حکمها میراند

Ноксўои ҳақ рؤсҳм мехонд

ناکسوا حق رؤسهم میخواند

Дар пеш гуфт ъанд рбҳм

در پیش گفت عند ربهم

Сари инро зи ҳақи биҷавии накӯ

سر این را ز حق بجوی نکو

Бо худоу назари бғири худо

با خدا و نظر بغیر خدا

Мекунанд аз шқоу ҷаҳлу ъмӣ

میکنند از شقا و جهل و عمی

Муттасил бо вай ва аз ӯ ғофил

متصل با وی و از او غافل

Басӯии ғайр ӯ бҷони моил

بسوی غیر او بجان مایل

Пас нигунсорашон аз он гуфт ӯ

پس نگونسارشان از آن گفت او

Ки зи бисўи ҳмирўнди бсў

که ز بیسو همیروند بسو

Ҳамчуи равған бар оби чФсидаҳ

همچو روغن بر آب چفسیده

Вонгаҳ аз тоби нори тФсидаҳ

وانگه از تاب نار تفسیده

Алаф нор мешавад аз ҷон

علف نار میشود از جان

Норро ҷазб мекунад бахуди он

نار را جذب میکند بخود آن

Зонка нораст лоиқи он зят

زانکه نار است لایق آن زیت

Нор шуд зятро сароча ваят

نار شد زیت را سراچه ویت

Гарчи аз нори бад ҷудо бингар

گرچه از نار بد جدا بنگر

Чун шуд ӯро ғизои бҳкми қадар

چون شد او را غذا بحکم قدر

Паҳлавии об буд ва хӯрдаш нор

پهلوی آب بود و خوردش نار

Зонка буд аз азал ба оби ағёр

زانکه بود از ازل به آب اغیار

Об ҳақасту ашқиёи равған

آب حق است و اشقیا روغن

Зон сабаб шуд ҷҳимшони маскан

زان سبب شد جحیمشان مسکن

Гулу лолаи зи об зинда шавад

گل و لاله ز آب زنده شود

Ҳар ду зу дар нимув ва ханда шавад

هر دو زو در نمو و خنده شود

Хор бо гул агар намояди ёр

خار با گل اگر نماید یار

Лек давраст дар сар аз гулзор

لیک دور است در سر از گلزار

Гарчи худ хор бо гуласт рафиқ

گرچه خود خار با گل است رفیق

Ин равад дар машом ва он бҳриқ

این رود در مشام و آن بحریق

Сӯии ончии ҳалок эшон аст

سوی آنچه هلاک ایشان است

Рӯзу шаби майли ҷумла аз ҷон аст

روز و شب میل جمله از جان است

Сӯии ончӣ бакорашон ноед

سوی آنچه بکارشان ناید

Дам бидам ҳирсашони биафзояд

دم بدم حرصشان بیفزاید

Ҳар яке андар он шавад доно

هر یکی اندر آن شود دانا

Ҳар яке пешво кунад худ ро

هر یکی پیشوا کند خود را

Мӯи бмўи сари он бидонад ӯ

مو بمو سر آن بداند او

Ҷаҳди худро дар он кунад сад ту

جهد خود را در آن کند صد تو

Диҳад он як ба фалсафаи худ ро

دهد آن یک به فلسفه خود را

То шавад дар ҳунар чу бўсино

تا شود در هنر چو بوسینا

Як диҳад хешро бълми нуҷум

یک دهد خویش را بعلم نجوم

Як бтҳрир ва як бълми рқўм

یک بتحریر و یک بعلم رقوم

Як бФқаҳу хилофӣу тафсир

یک بفقه و خلافی و تفسیر

Як брмлу бҳндсаҳу таъбир

یک برمل و بهندسه و تعبیر

Биҳдаст ин фунуни чгўими ман

بیحد است این فنون چگویم من

Пеши чавгони ҳақ чу гӯям ман

پیش چوگان حق چو گویم من

Пой баргираму пурм чун тир

پای برگیرم و پرم چون تیر

Бигмонӣу рои чарху асир

بیگمانی و رای چرخ و اثیر

Бо шумо рафтанами бпои шумо

با شما رفتنم بپای شما

Ҳаст аз раҳматам барои шумо

هست از رحمتم برای شما

То шавед аз тариқи ишқи мФиқ

تا شوید از طریق عشق مفیق

Гаштаам бо шумо зи лутфи рафиқ

گشته ‌ ام با شما ز لطف رفیق

Варна худ аз куҷо чу ҷинс манед

ورنه خود از کجا چو جنس منید

Ман ҳамаи рӯҳам ва шумо баданед

من همه روحم و شما بدنید

Бас буд ин сухан кунам сайрон

بس بود این سخن کنم سیران

Сӯии он кӯи манам бар ӯ ҳайрон

سوی آن کو منم بر او حیران

Чун ки толиби нӣид эй ду нон

چون که طالب نئید ای دو نان

Пай ҷоҳеду бастаи дунон

پی جاهید و بستۀ دونان

Таркатон кардам вааш дам бар шоҳ

ترکتان کردم وش دم بر شاه

Зонка бас коҳилед андари роҳ

زانکه بس کاهلید اندر راه

Бӯданами пеши шоҳи сад ид аст

بودنم پیش شاه صد عید است

Нави нав аз нур ӯ маро дид аст

نو نو از نور او مرا دید است

Ҳар дамами ҷилвау тмошоӣӣ

هر دمم جلوه و تماشائی

Ҳар дамам дар биҳишти Ну ҷоӣӣ

هر دمم در بهشت ن و جائی

Маҷлис шоҳвор биниҳода

مجلس شاهوار بنهاده

Ҳар тарафи ҳўрӣии бкФи бода

هر طرف حورئی بکف باده

Ҳеҷ мастӣ дар ӯ надидаи хумор

هیچ مستی در او ندیده خمار

Бе даии онҷои ду сад ҳазор баҳор

بی دی آنجا دو صد هزار بهار

Ганҷҳо ёфта дар ӯ бирнҷ

گنجها یافته در او بیرنج

Барда ҷон нарад ишқ бе шаш ва панҷ

برده جان نرد عشق بی شش و پنج

Моҳёнро ӣамаст беҳтари ҷой

ماهیان را یم است بهتر جای

Моҳёнро ӣамаст тахти всроӣ

ماهیان را یم است تخت وسرای

Марг бошад з ӣам ҷдоӣишон

مرگ باشد ز یم جدائیشان

Куфр маҳзаст худ нмоӣишон

کفر محض است خود نمائیشان

Гуфтугӯии ҳамаи зи баҳр буд

گفتگوی همه ز بحر بود

Ҷустуҷӯии ҳамаи зи баҳр буд

جستجوی همه ز بحر بود

Авлиё моҳӣанду ҳақи дарё

اولیا ماهی اند و حق دریا

Доими он баҳрашон буд мأўӣ

دایم آن بحرشان بود مأوی

Ин тарафи баҳри ту ҳаме оянд

این طرف بهر تو همی آیند

Варна бе ӣам чигуна осоинд

ورنه بی یم چگونه آسایند

Қасдашони он буд казин зиндон

قصدشان آن بود کزین زندان

Бибарандат то басӯии олами ҷон

ببرندت تا بسوی عالم جان

То раҳеи зини съири пари нқмт

تا رهی زین سعیر پر نقمت

То рисӣ дар Наими пари неъмат

تا رسی در نعیم پر نعمت

Аз атоашон ғамат шавад шодӣ

از عطاشان غمت شود شادی

Аз карамашони бахиляти родӣ

از کرمشان بخیلیت رادی

Нур эшон кунад турои бино

نور ایشان کند ترا بینا

Чун масеҳо рӯй бсқФи само

چون مسیحا روی بسقف سما

Грпзирии ту пандашони барадӣ

گرپذیری تو پندشان بردی

Вар на Монии бби сет чун дардӣ

ور نه مانی بب ست چون دردی

Чаҳ зӣонишон буд агар зи харӣ

چه زیانشان بود اگر ز خری

Аз шукрҳои ҳлмшон нахурӣ

از شکرهای حلمشان نخوری

Вар аз эшон шӯии гурезони ту

ور از ایشان شوی گریزان تو

Даври Монӣу ашги резони ту

دور مانی و اشگ ریزان تو

Балки худ ин бааст эшон ро

بلکه خود این به است ایشان را

Ки гузоранд ту парешон ро

که گذارند تو پریشان را

Ҷамъ гирданд ҷумлаи бози онҷо

جمع گردند جمله باز آنجا

Сайд гиранд ҳамчуи бози онҷо

صید گیرند همچو باز آنجا

Ин яқини дон ки марди хоси худо

این یقین دان که مرد خاص خدا

Комронасту шод дар ду саро

کامران است و شاد در دو سرا

Дастгири тавонгару дарвеш

دستگیر توانگر و درویش

ӯст ҳам нӯши нешу марҳами риш

اوست هم نوش نیش و مرهم ریش

Гар қабулаш кунанд ва гар накунанд

گر قبولش کنند و گر نکنند

Вари буии ҳеҷ хайр ва шар накунанд

ور بوی هیچ خیر و شر نکنند

Худ бахуд ӯ хушасту осӯда

خود بخود او خوش است و آسوده

Чарбу ширини басони полуда

چرب و شیرین بسان پالوده

Нест муҳтоҷи ҳечкас бҷҳон

نیست محتاج هیچکس بجهان

Балки муҳтоҷ ӯст куну макон

بلکه محتاج اوست کون و مکان

Муҷримони ҷумла зу шаванд озод

مجرمان جمله زو شوند آزاد

Муҳаррамонро расонад ӯ бмрод

محرمان را رساند او بمراد