Шоҳи Маҳмӯди як шабӣ мегашт

شاه محمود یک شبی میگشت

Бгрўҳӣ расед андари дашт

بگروهی رسید اندر دشت

Пас бигуфтанд шоҳро ки бигӯ

پس بگفتند شاه را که بگو

Чаҳ касе даҳ хабари баҳонаи мҷу

چه کسی ده خبر بهانه مجو

Гуфт ӯ каз шумо якеам ман

گفت او کز شما یکی ام من

Ҳаст ҳамчун шумо марои ин фан

هست همچون شما مرا این فن

Он яке гуфт ҳар яке зи шумо

آن یکی گفت هر یکی ز شما

Бози гўӣиди санъати худ ро

باز گوئید صنعت خود را

Гуфт як хосияти маро дар гӯш

گفت یک خاصیت مرا در گوش

Бошад эй дӯстони макри фуруш

باشد ای دوستان مکر فروش

Ман бидонам ки саг чаҳ мегуяд

من بدانم که سگ چه میگوید

Сӯии он бонг аз чаҳ мепуед

سوی آن بانگ از چه میپوید

Гуфт он як марост дар бозу

گفت آن یک مراست در بازو

Нақбҳо мизнми қавии сад ту

نقبها میزنم قوی صد تو

Гуфт он як марост дар бинӣ

گفت آن یک مراست در بینی

Кунам аз хоки зари ббўи бинӣ

کنم از خاک زر ببو بینی

Гуфт он як марост андари даст

گفت آن یک مراست اندر دست

Ки каманди афканами баланд аз паст

که کمند افکنم بلند از پست

Гуфт он як марост дар дида

گفت آن یک مراست در دیده

Ки ҳронкў шабам шавад дида

که هرانکو شبم شود دیده

Рӯзи бшносмш ки ӯ чаҳ кас аст

روز بشناسمش که او چه کس است

Шоҳ ё шаҳнаи дузд ё асас аст

شاه یا شحنه دزد یا عسس است

Гуфт шаҳ ки марост андари риш

گفت شه که مراست اندر ریش

Ки бгоҳ гирифтану ташвиш

که بگاه گرفتن و تشویش

Чун ки ман ришро бҷнбонм

چون که من ریش را بجنبانم

Ҳамагонро зи қатли бурҳонам

همگان را ز قتل برهانم

Ҳама гуфтанд қутби моӣии ту

همه گفتند قطب مائی تو

Ки диҳии ҷумларо рҳоӣии ту

که دهی جمله را رهائی تو

Баъд аз он ҷумлагон равона шуданд

بعد از آن جملگان روانه شدند

Басӯии қасри шаҳ дуона шуданд

بسوی قصر شه دوانه شدند

Чун сегӣ бонг зад зи ҷониби рост

چون سگی بانگ زد ز جانب راست

Гуфт мегуяд ин ки шаҳ бо мост

گفت میگوید این که شه با ماست

Хок бӯ кард он ва гуфт ки ҳон

خاک بو کرد آن و گفت که هان

Зер инаст махзани султон

زیر این است مخزن سلطان

Ваон дигар бар саро фиканд каманд

وان دگر بر سرا فکند کمند

Гарчи буд он сарои азими баланд

گرچه بود آن سرا عظیم بلند

Нақби зан нақб зад дар он махзан

نقب زن نقب زد در آن مخزن

Зар бурун карду атласу адкн

زر برون کرد و اطلس و ادکن

Ҳар яке ҳар чаҳ хостанд аз он

هر یکی هر چه خواستند از آن

Барграфтанд ва доштанд ниҳон

برگرفتند و داشتند نهان

Подшаҳ чун мақомашон родед

پادشه چون مقامشان رادید

Хештанро аз он нафар дуздед

خویشتن را از آن نفر دزدید

Бомдодон нишаст бар сари тахт

بامدادان نشست بر سر تخت

Гуфт аҳволи дузду махзану рахт

گفت احوال دزد و مخزن و رخت

Пас бифармуд шаҳи бсрҳнгон

پس بفرمود شه بسرهنگان

Ки фалони ҷои равед зу тараон

که فلان جا روید زو ترهان

Ҳар ки онҷост ҷумларо гиред

هر که آنجاست جمله را گیرید

Даст бандеду узри мпзирид

دست بندید و عذر مپذیرید

Дар замони ҷумларо биовараданд

در زمان جمله را بیاوردند

Дасти бастаи бшоаҳи бспрднд

دست بسته بشاه بسپردند

Онкии шаби ҳркро ки медид ӯ

آنکه شب هرکرا که میدید او

Бомдодаши ҳмишнохти зи рӯ

بامدادش همیشناخت ز رو

Дид бар тахти шоҳроу шинохт

دید بر تخت شاه را و شناخت

Гуфт бо мо на дӯш ин метохт

گفت با ما نه دوش این میتاخت

Онкӣ ӯ дошт хосият дар риш

آنکه او داشت خاصیت در ریش

Ҳаст ин ва аз ӯст ин ташвиш

هست این و از اوست این تشویش

Рӯ бшаҳ кард ва гуфт эй султон

رو بشه کرد و گفت ای سلطان

Ҳарчӣ гуфтем ҷумла кардем он

هرچه گفتیم جمله کردیم آن

Вақт он шуд ки риши ҷанбоне

وقت آن شد که ریش جنبانی

Зини баломони блтФи бурҳонӣ

زین بلامان بلطف برهانی

Кард озоди шоҳашон аз ҷӯад

کرد آزاد شاهشان از جود

Ҳеҷ халафӣ накард дар мавъӯд

هیچ خلفی نکرد در موعود

Балки бахшед молу хлътшон

بلکه بخشید مال و خلعتشان

Бар сиррии он шаҳи азими ?илашон

بر سری آن شه عظیم الشان

Шоҳ ҳақаст дар либоси башар

شاه حق است در لباس بشر

Нест пӯшида зу на хайр ва на шар

نیست پوشیده زو نه خیر و نه شر

Ҳаст бо мо дар ончӣ мо ҳастем

هست با ما در آنچه ما هستیم

Ҳар якегар баланду грпстим

هر یکی گر بلند و گرپستیم

Сари ҷумла бар ӯ чу хур пайдост

سر جمله بر او چو خور پیداست

Аз баду нек ва аз фузуни вази кост

از بد و نیک و از فزون وز کاست

Вҳўи мъкми шинави ту бе таъвил

وهو معکم شنو تو بی تأویل

Фаҳм кун дар гузари зи қолу зи қил

فهم کن در گذر ز قال و ز قیل

Халқ ҳастанд ҳамчуи он дуздон

خلق هستند همچو آن دزدان

Ҳар якеро фаннӣаст нек бидон

هر یکی را فنی است نیک بدان

Он фунунро гар оварам бишумор

آن فنون را گر آورم بشمار

Гуфтугӯем шавад қавӣ бисёр

گفتگویم شود قوی بسیار

Ҳеҷ он дастгир кас нашавад

هیچ آن دستگیر کس نشود

Кори каси пеш аз он фунун наравад

کار کس پیش از آن فنون نرود

Лек фаннӣ ки бошад аз дида

لیک فنی که باشد از دیده

Ҳамчуи он тези байни бгзидаҳ

همچو آن تیز بین بگزیده

Кӯ чу шаби дида буд он шаҳ ро

کو چو شب دیده بود آن شه را

Рӯз бишнохт рӯй чун ма ро

روز بشناخت روی چون مه را

Бурҳонед дид ӯ ҳама ро

برهانید دید او همه را

Он заъифони хор чун рама ро

آن ضعیفان خوار چون رمه را

Ҳамчунин ҳар касе ки ҳақро дид

همچنین هر کسی که حق را دید

Дар тани обу гул варо багазед

در تن آب و گل ورا بگزید

Дар ҷаҳони шаби онкии дидау рост

در جهان شب آنکه دیده و راست

Дид ҳақро агарчӣ дар башар аст

دید حق را اگرچه در بشر است

Чун бибинад бурун ар обу гулаш

چون ببیند برون ار آب و گلش

Ҳам гузинад бъшқи ҷони вдлш

هم گزیند بعشق جان ودلش

Рӯзи ҳашару ҷазои ҷуз ӯ ҳақ ро

روز حشر و جزا جز او حق را

Нашносад касе дигар онҷо

نشناسد کسی دگر آنجا

Чун Муҳамад шафиъ гардад ӯ

چون محمد شفیع گردد او

Осӣонро ҷаҳонади авзони ҷӯ

عاصیان را جهاند اوزان جو

Дастгир ҳама шавад он рӯз

دستگیر همه شود آن روز

Нҳлдшон дар оташу туфу сӯз

نهلدشان در آتش و تف و سوز

Ҳамаро аз ҷҳим барраанд

همه را از جحیم برهاند

Дар сарой Наим бинишонад

در سرای نعیم بنشاند

Бенавоён аз ӯ ғанӣ гирданд

بینوایان از او غنی گردند

Ҳама чун осмон суннӣ гирданд

همه چون آسمان سنی گردند

Гарчи норонад ҷумла нур шаванд

گرچه ناراند جمله نور شوند

Врчаҳ деванд ршг ҳур шаванд

ورچه دیواند رشگ حور شوند

Қадар фаҳм шумост ин суханам

قدر فهم شماست این سخنم

Варна аз ҳол ӯ чу шарҳ кунам

ورنه از حال او چو شرح کنم

Ки чҳо бахшад ӯ бхлқи ҷаҳон

که چها بخشد او بخلق جهان

Зуҳраи дард гар оварам бзбон

زهره درد گر آورم بزبان

Ҳамаро ҳамчу худ кунад воло

همه را همچو خود کند والا

Барад аз лои нафй дар ало

برد از لای نفی در الا

Ҳама гирданд ҳокими мутлақ

همه گردند حاکم مطلق

Ҳукми ҷумла равон шавад чун ҳақ

حکم جمله روان شود چون حق

Пас яқин шуд ки асли чашм буд

پس یقین شد که اصل چشم بود

Ки бидон кори халқ пеш равад

که بدان کار خلق پیش رود

Ҳар кро пешво шавад дида

هر کرا پیشوا شود دیده

ӯ буд дар ҷаҳони писандида

او بود در جهان پسندیده

Хунаки он кас ки доманаш гирад

خنک آن کس که دامنش گیرد

Панд ӯро бъшқи бипазирад

پند او را بعشق بپذیرد

Муқтадоӣ худаш кунад аз ҷон

مقتدای خودش کند از جان

Надиҳад зу дамии баҳри ду ҷаҳон

ندهد زو دمی بهر دو جهان

Доим аз дил буд муроқиб ӯ

دایم از دل بود مراقب او

То барад ҳар дам аз мавоҳиб ӯ

تا برد هر دم از مواهب او

Ҳавас ӯ кашад ҳавасҳо ро

هوس او کشد هوسها را

Шаканд мурғи ҷони қафасҳо ро

شکند مرغ جان قفس ها را

Ғайрро сари баради бхнҷри ло

غیر را سر برد بخنجر لا

Раҳи барад беҳиҷоб дар ало

ره برد بی حجاب در الا

Ҳар ҳаваси пардаи исти андари ту

هر هوس پرده ایست اندر تو

То надарӣ куҷо кунӣ сари ту

تا ندری کجا کنی سر تو

Малики дунёу тахти адҳами вор

ملک دنیا و تخت ادهم وار

Тарк кун рӯи бмлки уқбои ор

ترک کن رو بملک عقبی آر