Шӯриши шайхи гашт аз ӯ сокин

شورش شیخ گشت از او ساکن

Ваон ҳамаи ранҷу гуфтугӯи сокин

وآن همه رنج و گفت‌وگو ساکن

Зонка бади навъи дигари иршодаш

زانکه بد نوع دیگر ارشادش

Бештар буд аз ҳама додаш

بیشتر بود از همه دادش

Ончӣ аз авлиёи набардии кас

آنچه از اولیا نبردی کس

Солҳо мерасед аз ӯ ба нафас

سالها می‌رسید از او به نفس

Белабу ком сарҳо гуфтӣ

بی لب و کام سرها گفتی

Дар ҷон бе забони ҳамеи сифтӣ

دُر جان بی‌زبان همی‌سفتی

Халқро фоидаи расонидӣ

خلق را فایده رسانیدی

Гӯш аз он ҳарф ва савт нишнидӣ

گوش از آن حرف و صوت نشنیدی

Суханаш аз дарун ба дилҳо буд

سخنش از درون به دلها بود

Чун малики пок аз обу гулҳо буд

چون ملک پاک از آب و گِل‌ها بود

Дар дилу синаҳо равон буд ӯ

در دل و سینه‌ها روان بود او

Ҳамчуи ҳақи ҷон ҳар равон буд ӯ

همچو حق جان هر روان بود او

Муршиди пухта буд он комил

مرشد پخته بود آن کامل

Феъл ӯ комилу забони комил

فعل او کامل و زبان کامل

Буд дар даври хеши шоҳи Фарид

بود در دور خویش شاه فرید

Хунаки онкас ки рӯй хубаш дид

خنک آنکس که روی خوبش دید

Шайх бо ӯ чунонкӣ бо он шоҳ

شیخ با او چنانکه با آن شاه

Шамси табризи хоси хоси илоҳ

شمس تبریز خاص خاص اله

Хуш дар омехт ҳамчуи шеру шукр

خوش در آمیخت همچو شیر و شکر

Кон ҳар ду з ҳамдигар шуд зар

کانِ هر دو ز همدگر شد زر

Назари шайхи ҷумла бар вай буд

نظر شیخ جمله بر وی بود

Ғайр ӯ назд шайхи лошӣ буд

غیر او نزد شیخ لاشی بود

Нншстӣ ба ҳечкас ҷуз ӯ

ننشستی به هیچکس جز او

Чашмро бар надоштӣ зон рӯ

چشم را بر نداشتی زان رو

Боз дар мункирон ғарив афтод

باز در منکران غریو افتاد

Боз дар ҳам шуданд аҳли фасод

باز در هم شدند اهل فساد

Боз оғоз кард ҷӯши ҳасад

باز آغاز کرد جوش حسد

Зонка буданд ғарқи нафасу ҷасад

زانکه بودند غرق نفس و جسد

Гуфта бо ҳам каз он яке рстим

گفته با هم کز آن یکی رستیم

Чун нигаҳ мекунем дар шастем

چون نگه می‌کنیم در شستیم

Инки омад зи аввалин бтар аст

اینکه آمد ز اولین بتر است

Аввалин нур буд ин шарар аст

اولین نور بود این شرر است

Дошт ӯ ҳам баён ва ҳам тақрир

داشت او هم بیان و هم تقریر

Фазлу илму иборату таҳрир

فضل و علم و عبارت و تحریر

Пеш аз йен худ набӯд кони шаҳи мо

پیش از ین خود نبود کان شه ما

Буд аз ӯ пештар ба илму сафо

بود از او پیشتر به علم و صفا

Ҳайф меояду ғбин ки чаро

حیف می‌آید و غبین که چرا

Ҷӯяд он шайх беш камтарро ?

جوید آن شیخِ بیش کمتر را؟

Коши кони аввалина будӣ боз

کاش کان اوّلینه بودی باز

Шайхи моро рафиқ ва ҳам дмсоз

شیخ ما را رفیق و هم دمساز

Набад аз Қуния буд аз табриз

نبد از قونیه، بُد از تبریز

Буд ҷонпарвар ва набад хўнриз

بود جان‌پرور و نبد خونریز

Ҳамаи ин мардро ҳаме донем

همه این مرد را همی‌دانیم

Ҳамаи ҳам шаҳрӣ ӣам ва ҳам хон ӣам

همه هم‌شهری‌یم و هم‌خوان‌یم

Хирад дар пеши мо бузург шуда аст

خرد در پیش ما بزرگ شده است

ӯ ҳамонаст агар сутург шуда аст

او همان است اگر سترگ شده است

Неи варои хату илму неи гуфтор

نی ورا خط و علم و نی گفتار

Бар мо худ надошт ин миқдор

بر ما خود نداشت این مقدار

Омии маҳзу содаи нодон

عامی محض و سادۀ نادان

Пеш ӯ нек ва бад бидиҳ яксон

پیش او نیک و بَد بُده یکسان

Доимо дар дукони бадии зркӯб

دائماً در دکان بُدی زرکوب

Ҳамаи ҳамсоягон аз ӯ дркўб

همه همسایگان از او درکوب

Натавонади дуруст фотиҳа хонд

نتواند درست فاتحه خواند

Гар кунад зу касе саволӣ монад

گر کند زو کسی سؤالی ماند

Бо чунин кас ки оламаст аз ҳақ

با چنین کس که عالم است از حق

Дам ба дам медиҳад худоаши сабақ

دم‌به‌دم می‌دهد خداش سبق

Бо чунин кас ки чашма нур аст

با چنین کس که چشمۀ نور است

Хира бар равиши ҷинат ва ҳур аст

خیره بر روُش جنت و حور است

Бо чунин кас ки ӯст мазҳари ҳақ

با چنین کس که اوست مظهر حق

Дили покаш шудааст манзари ҳақ

دل پاکش شده است منظر حق

Бо чунин кас ки ӯст худ манзур

با چنین کس که اوست خود منظور

Тану ҷонаш аз он назари ҳамаи нур

تن و جانش از آن نظر همه نور

Дами исои равона аз дам ӯ

دم عیسی روانه از دم او

Нури афшондаи мавҷ аз ӣам ӯ

نور افشانده موج از یم او

Дили мурдаи зи нур ӯ зинда

دل‌مرده ز نور او زنده

Гашта зу шоҳ ва ҳар камӣни банда

گشته زو شاه و هر کمین بنده

Он касоне ки мункирон буданд

آن کسانی که منکران بودند

Кӯру кар чун ки гарон буданд

کور و کر چون که گران بودند

Гуфта сад чизи кон наме бояд

گفته صد چیز کان نمی‌باید

Карда сад кори кон наме шояд

کرده صد کار کان نمی‌شاید

Хоси хоси худоиро омӣ

خاص خاص خدای را عامی

Хондаи он қавми ҷоҳил аз хомӣ

خوانده آن قوم جاهل از خامی

Хори дидаи азизи яздон ро

خوار دیده عزیز یزدان را

Об ва гул гуфта он дилу ҷон ро

آب و گل گفته آن دل و جان را

Аз худ ӯро ба нақс карда назар

از خود او را به نقص کرده نظر

Ҷони ҷонро шимурда чун пайкар

جان جان را شمرده چون پیکر

Дида ӯро чу хеши ғарқаи шар

دیده او را چو خویش غرقۀ شر

Мулкиро ниҳодаи номи башар

ملکی را نهاده نام بشر

Гуфта бисёр аз нифоқу зи кин

گفته بسیار از نفاق و ز کین

Бе адаби пеш ва пас чунон ва чунин

بی ادب پیش و پس چنان و چنین

Зоблҳигар чунин гузин султон

زابلهی گر چنین گزین سلطان

Гашта саркаш чу аз худои шайтон

گشته سرکش چو از خدا شیطان

Маъдани илмро зи ғояти ҷаҳл

معدن علم را ز غایت جهل

Хондаи ноаҳл ҳар хари ноаҳл

خوانده نااهل هر خر نااهل

Ин надониста ончунонкии палид

این ندانسته آنچنانکه پلید

Ки ҳиҷоб раҳ аст гуфт ва шунид

که حجاب ره است گفت و شنید

Гуфтугӯ бардааст аз он гуфтор

گفت‌وگو برده است از آن گفتار

Нест огаҳи зи биҳшии ҳушдор

نیست آگه ز بیهشی هشدار

Огаҳӣу худии ҳиҷоб раҳ аст

آگهی و خودی حجاب ره است

Илми дилҳо наҳуфта дар вела аст

علم دلها نهفته در وله است

Ҳушу гӯши андари он тариқ сад аст

هوش و گوش اندر آن طریق سد است

Чун гузаштӣ аз ин ду саро аҳад аст

چون گذشتی از این دو سر، احد است

Гузар аз гӯши сар ки сари шинавӣ

گذر از گوش سر که سِر شنوی

Бҳли ин пои тан ки роҳ рӯй

بهل این پای تن که راه روی

Нест қадре дар он сафари сар ро

نیست قدری در آن سفر سر را

Бесару пои ҷӯи чунон дар ро

بی سر و پای جو چنان در را

Каллааст ин на сар ! ду чашми гшо

کله است این نه سر! دو چشم گشا

Андари ин сар сараст сар ба худ о

اندر این سر سر است سر به خود آ

Мағз бошад зи грдкони мақсӯд

مغز باشد ز گردکان مقصود

Пӯстро аз харӣ макун маъбуд

پوست را از خری مکن معبود

Нақши берун буд яқини ҳамаи пӯст

نقش بیرون بود یقین همه پوست

Дар дарун сайр кун бибин рухи дӯст

در درون سیر کن ببین رخ دوست

Ҷамъи нодон ки несташон назарӣ

جمع نادان که نیستشان نظری

Ҳеҷ азин қавмашон нашуд хабарӣ

هیچ ازین قومشان نشد خبری

Бе хабари зин ки олам эшонанд

بی‌خبر زین که عالم ایشانند

Ҳамчуи чашмаи з ишқ ҷӯшонанд

همچو چشمه ز عشق جوشانند

Бар фалак бо малик чу хўишоннд

بر فلک با ملک چو خویشانند

Чун мау меҳр нур афшонанд

چون مه و مهر نور افشانند

Ҳар саҳари масти ишқ то шоманд

هر سحر مست عشق تا شامند

Бешабу рӯз бода ошоманд

بی شب و روز باده آشامند

Илмашон ояд аз ҷаҳони адам

علمشان آید از جهان عدم

Зон китобӣ ки хонда буд одам

زان کتابی که خوانده بود آدم

Гашти олами тамом бар асмо

گشت عالم تمام بر اسما

Аз мсмо бирафт дар асмо

از مسما برفت در اسما

Асл ҳар чизро бидида тамом

اصل هر چیز را بدیده تمام

Ҳар якеро ниҳода зон пас ном

هر یکی را نهاده زان پس نام

Ту ҳамин исмро ҳамеи доне

تو همین اسم را همی‌دانی

Кӣ бад-ӣни исми он тарафи ронӣ ?

کی بدین اسم آن طرف رانی؟

Ҳеҷ каси раҳ ба ном асб бурид ?

هیچ کس ره به نام اسب بُرید؟

ё касе бе дирами матоъи харид ?

یا کسی بی درم متاع خرید؟

Ҳеҷ дидӣ ки каси зи гуфтани нон ?

هیچ دیدی که کس ز گفتن نان؟

Сайр гаштааст андари ин даврон ?

سیر گشته است اندر این دوران؟

Илмашонро мҷуи зи роҳи забон

علمشان را مجو ز راه زبان

Безабон илм мекунанд баён

بی زبان علم می‌کنند بیان

Илми халқони садои он илм аст

علم خلقان صدای آن علم است

Пеши он илму ҳукми ин хулам аст

پیش آن علم و حکم این خلم است

Илм бар рустаи он мардон аст

علم بر رسته آن مردان است

Илм бар бастаи он срдонст

علم بر بسته آن سردانست

Илми мардон буд чу оби равон

علم مردان بود چو آب روان

Зиндагӣ бахшад он ба ақлу равон

زندگی بخشد آن به عقل و روان

Илму ҳикмати з ҷонишон ҷӯшад

علم و حکمت ز جانشان جوشد

Дилашони бода бе қадаҳи нӯшад

دلشان باده بی قدح نوشد

Илми халқон буд баёт ва қадед

علم خلقان بود بیات و قدید

Илми мардон буд трӣу ҷадид

علم مردان بود طری و جدید

Илми ин халқ мктсб омад

علم این خلق مکتسب آمد

Илми он қавм бесабаб омад

علم آن قوم بی سبب آمد

Он мардони ато бӯдании касб

آن مردان عطا بود، نی کسب

Ронда аз ҷумлаи пештар бе асб

رانده از جمله پیشتر بی اسب

Луқма ҳо мехуранд белабу Фм

لقمه‌ها می‌خورند بی‌لب و فم

Зинда бо он даманд не аз дам

زنده با آن دم‌اند نی از دم

Нур ҳақанд дар либоси башар

نور حق‌اند در لباس بشر

Зада сар аз зломи шаб чу саҳар

زده سر از ظلام شب چو سحر

Ҷисмашон гарчи буд ҳамчун шаб

جسمشان گرچه بود همچون شب

Айни шаб рӯз шуд зи ҷилваи раб

عین شب روز شد ز جلوۀ رب

Кимиё чун расед бар миси ҳис

کیمیا چون رسید بر مس حس

Зар софӣ шуд аз вурудаши мис

زر صافی شد از ورودش مس

Ҷисмҳо гашт аз он атои мубаддил

جسمها گشت از آن عطا مبدل

Чашми як байн шуд ва нашуд аҳвал

چشم یک‌بین شد و نشد احول

Гарчи якро бидид аҳвали ду

گرچه یک را بدید احول دو

Чун ҳавл рафт як намояди рӯ

چون حول رفت یک نماید رو

Ҳар ки як дид он ягона буд

هر که یک دید آن یگانه بود

Доимо дар яке равона буд

دایما در یکی روانه بود

Дар дили пок ӯ адад набӯд

در دل پاک او عدد نبود

Қибла ӯ биҷуз аҳад набӯд

قبلۀ او بجز احد نبود

Ҳамаи мироси барда аз русул анд

همه میراث برده از رسل‌اند

Раҳбари ростин ҳар сбл анд

رهبر راستین هر سبل‌اند

Вориси анбиё худ эшонанд

وارث انبیا خود ایشانند

Каз раҳ гуфт нур афшонанд

کز ره گفت نور افشانند

Илм эшон диҳад ба дилҳо нур

علم ایشان دهد به دلها نور

Қурб ёбад з гуфташон ҳар давр

قرب یابد ز گفتشان هر دور

Толибонро ки пешашон оянд

طالبان را که پیششان آیند

Ба сифоти худои бёроинд

به صفات خدا بیارایند

Ҷонҳоро халъ бпушонанд

جانها را خلع بپوشانند

Аз шароби таҳури нўшоннд

از شراب طهور نوشانند

Росхўн дар улӯм мардонанд

راسخون در علوم مردانند

Ки сар аз амр ҳақ нагардонанд

که سر از امر حق نگردانند

Ҳар яке ҳуҷҷатанд ва бурҳон анд

هر یکی حجت‌اند و برهان‌اند

То зи ҷаҳл ва худят бурҳонанд

تا ز جهل و خودیت بِرهانند

Аз худе ки он ҳиҷоб раҳ аст

از خودیی که آن حجاب ره است

Ҳоли ту дам ба дам аз он таба аст

حال تو دم‌به‌دم از آن تبه است

Ҳар нафаси мари туро чу деви раҷим

هر نفس مر ترا چو دیو رجیم

Май барад аз Наими сӯии ҷҳим

می‌برد از نعیم سوی جحیم

Аз чунин душманӣ ки басти ту ро

از چنین دشمنی که بست تو را

Зон баландӣ фиканд пасти ту ро

زان بلندی فکند پست تو را

Оби ҷони дилат ки пок бидиҳ аст

آب جان دلت که پاک بده است

Пеш аз обу гулати зи аҳди аласт

پیش از آب و گلت ز عهد الست

Аз ситамҳои ӯ шудааст наҷис

از ستم‌های او شده است نجس

Зари софат аз ӯст оҳану мис

زر صافت از اوست آهن و مس

Брҳонндти он гуруҳ аз ӯ

برهانندت آن گروه از او

Бибарандати равон ба ҳазрати ҳў

ببرندت روان به حضرت هو

Ҳамчуи худ шоҳ ва пешвоат кунанд

همچو خود شاه و پیشوات کنند

Дар ҷаҳони ҳбр ва муқтадоат кунанд

در جهان حبر و مقتدات کنند

Нҳлндти даруни маҷлиси фисқ

نهلندت درون مجلس فسق

Бинишонанд хуш ба мақъади сидқ

بنشانند خوش به مقعد صدق

Бас кун ва бозгард аз ин гуфтан

بس کن و بازگرد از این گفتن

Ваз дар мадҳи авлиё сифтан

وز در مدح اولیا سفتن

Шарҳи инкори он мурӣдон кун

شرح انکار آن مریدان کن

Сифати он Фриқ беҷон кун

صفت آن فریق بی‌جان کن

Ки чаҳ сон тараот ме гуфтанд

که چه‌سان ترهات می‌گفتند

Аз ғаму ғусса шаб наме хуфтанд

از غم و غصه شب نمی‌خفتند

К-эии аҷаб аз чаҳ рӯй мавлоно

کای عجب از چه روی مولانا

Ки наомад чу ӯ касе доно

که نیامد چو او کسی دانا

Рӯз ва шаб мекунад суҷуд ӯ ро

روز و شب می‌کند سجود او را

Бар фузунон дайн фузуд ӯ ро

بر فزونان دین فزود او را

Ҳар чаҳ дорад ҳаме диҳад бо ӯ

هر چه دارد همی‌دهد با او

Аз зару симу ҷомаҳои накӯ

از زر و سیم و جامه‌های نکو

Пеш аз ин ҷоаш буд сафи нъол

پیش از این جاش بود صف نعال

Фахр кардӣ зи мо миёни риҷол

فخر کردی ز ما میان رجال

Чун шавад ин ки мо варо акнӯн ?

چون شود این که ما ورا اکنون؟

Шайх хонем ё зи шайхи афзӯн ?

شیخ خوانیم یا ز شیخ افزون؟

Бар чунин ори нори бгзиним

بر چنین عار نار بگزینیم

То ки ҷон дар тан аст нанишинем

تا که جان در تن است ننشینیم

Зини нмти фӯҳшҳои зишту дурушт

زین نمط فحش‌های‌ زشت و درشت

Гоҳ гуфта ба равишу гуҳи пас пушт

گاه گفته به رُوش و گه پس پشت

Ҷумларо рой инчунин афтод

جمله را رای اینچنین افتاد

Ки чу зи асби мурод зин афтод

که چو ز اسب مراد زین افتاد

Сар бибозему зиндааш нҳлим

سر ببازیم و زنده‌اش نهلیم

Чун аз он ҷони Фкор ва хаста дилем

چون از آن جان‌فکار و خسته‌دلیم

Ҳамаи гаштанди ҷамъ дар ҷое

همه گشتند جمع در جایی

Ки ҷуз ин нестмон гузин рое

که جز این نیستمان گزین رایی

Ки варо аз миёна баргирем

که ورا از میانه برگیریم

Ишқи он шоҳро з сар гирем

عشق آن شاه را ز سر گیریم

Ҳама савгандҳо бихӯрада казин

همه سوگندها بخورده کزین

Ҳар ки гардад буд яқин бе дайн

هر که گردد بود یقین بی‌دین

Як мурӣдӣ ба расми таннозӣ

یک مریدی به رسم طنازی

Шуд аз эшон ва кард ғаммозӣ

شد از ایشان و کرد غمّازی

ӯ ҳамон лаҳза назд мавлоно

او همان لحظه نزد مولانا

Омад ва гуфт ин ҳикоят ро

آمد و گفت این حکایت را

Ки ҳамаи ҷамъи қасд он доранд

که همه جمع قصد آن دارند

Ки фалонро зананд ва озоранд

که فلان را زنند و آزارند

Баъди заҷраши кашанд аз раҳи кин

بعد زجرش کشند از ره کین

Зери хокаш ниҳон кунанд ва дафин

زیر خاکش نهان کنند و دفین

Пас расед ин ба шаҳи салоҳи аддӣн

پس رسید این به شه صلاح‌الدّین

Нури чашму чароғ ҳар раҳи байн

نور چشم و چراغ هر ره‌بین

Хуш бихандед ва гуфт он кӯрон

خوش بخندید و گفت آن کوران

Ки з гумроҳӣанд бе имон

که ز گمراهی‌اند بی‌ایمان

Нестанд ӣнқадари зи ҳақи огоҳ

نیستند اینقدر ز حق آگاه

Ки биҷузи зи амр ӯ наҷунбад коҳ

که بجز ز امر او نجنبد کاه

Чун киӣ зи амр кибриё ҷунбад ?

چون کهی ز امر کبریا جنبد؟

Кӯҳ беамр ӯ куҷо ҷунбад ?

کوه بی امر او کجا جنبد؟

Чун тавонад касе марои куштан ?

چون تواند کسی مرا کشتن؟

ё ба хок ва ба хӯнами оғштн ?

یا به خاک و به خونم آغشتن؟

Чун худои мари маро нигаҳбон аст

چون خدا مر مرا نگهبان است

Ҳорсу ҳофизи тан ва ҷон аст

حارس و حافظ تن و جان است

Гарчи андари ҷаҳони чунон хорам

گرچه اندر جهان چنان خوارم

Ҳамчуи хуршеди айни анворам

همچو خورشید عین انوارم

Нақши ҷисмам агарчӣ хирад буд

نقش جسمم اگرچه خرد بود

Аз дилами қатраҳо чу баҳр шавад

از دلم قطره‌ها چو بحر شود

Ҳамчуи мағзами наҳуфта дар бодом

همچو مغزم نهفته در بادام

Қишр бодом шуд бар эшон дом

قشر بادام شد بر ایشان دام

Ҳақи маро аз чаҳ рӯй пинҳон кард ?

حق مرا از چه روی پنهان کرد؟

Зонка ҷонро қарин ҷонон кард

زانکه جان را قرین جانان کرد

Чун шаҳам хонд андаруни саро

چون شهم خواند اندرون سرا

Кӣ шавам бар дар сарои пайдо ?

کی شوم بر در سرا پیدا؟

Ҳамчу шаҳ бошам аз ҳамаи пинҳон

همچو شه باشم از همه پنهان

Онкӣ пайдост ҳаст ӯ дарбон

آنکه پیداست هست او دربان

Гар маро ҳар касе бдонстӣ

گر مرا هر کسی بدانستی

Дар ҳақи ман куҷо тавонистӣ

در حق من کجا توانستی

Инчунин фикрҳои бад кардан

اینچنین فکرهای بد کردن

Хештанро бидон задани гардан

خویشتن را بدان زدن گردن

Аз харӣ мезананд қавми лагад

از خری می‌زنند قوم لگد

Бар касе коваст хоси хоси аҳад

بر کسی کاوست خاص خاص احد

Раҳмати маҳзам ар на ман ба нафас

رحمت محضم ار نه من به نَفَس

Нҳлми зинда дар ҷаҳони як кас

نهلم زنده در جهان یک کس

Кард ман кард кирдигор буд

کِردِ من کردِ کردگار بود

Инчунин кас чигуна хор буд ?

اینچنین کس چگونه خوار بود؟

намебиринҷанд аз инки мавлоно

می‌برنجند از اینکه مولانا

Кард махсӯсам аз ҳама танҳо

کرد مخصوصم از همه تنها

Худ надониста инки оина ам

خود ندانسته اینکه آینه‌ام

Нест нақшии маро муъоина ам

نیست نقشی مرا معاینه‌ام

Дар ман ӯ рӯй хеш ме бинад

در من او روی خویش می‌بیند

Хештанро чигуна нагузинад ?

خویشتن را چگونه نگزیند؟

Ошиқ ӯ бар ҷамоли хуб худ аст

عاشق او بر جمال خوب خود است

Бабрадгар касе гумон мабар ки бад аст

ببرد گر کسی گمان مبر که بد است

Ваҳдатаст ин дуе наме гунҷад

وحدت است این دویی نمی‌گنجد

Нест шӯ чун туе наме гунҷад

نیست شو چون تویی نمی‌گنجد

То худӣ бо туаст кӣ ганҷӣ ?

تا خودی با تو است کی گنجی؟

Туе ?ут чун дуаст кӣ ганҷӣ ?

تویی‌ات چون دو است کی گنجی؟

Манзили охирин буд ваҳдат

منزل آخرین بود وحدت

То расӣдан бидон , гузин хизмат

تا رسیدن بدان، گزین خدمت