Мустафо гуфт бо саҳобаи аён

مصطفی گفت با صحابه عیان

Дар баёни раҳи ҷҳиму ҷинон

در بیان ره جحیم و جنان

Ҳаст роҳи биҳишти хорстон

هست راه بهشت خارستان

Роҳи дӯзах буд гулу райҳон

راه دوزخ بود گل و ریحان

Ҳар ки дар роҳи хор зор равад

هر که در راه خار زار رود

Дон ки ҷонаши муқӣм хулд шавад

دان که جانش مقیم خلد شود

Ҳар ки ӯ роҳ гулистон багазед

هر که او راه گلستان بگزید

Бе гумони дон ки дар ҷҳими хазид

بی‌گمان دان که در جحیم خزید

Ҳарки ӯ талх зист ширини мард

هرکه او تلخ زیست شیرین مرد

Оқибати баъди заҳр шукр хӯрд

عاقبت بعد زهر شکر خورد

Оқибати байн буд яқини оқил

عاقبت بین بود یقین عاقل

Нақди ҷои ӣ ӣ гузид ҳар ғофил

نقد جا ئ ی گزید هر غافل

Сифати ақли оқибат бинӣ аст

صفت عقل عاقبت بینی است

Ҳарчӣ карда аст мекунад динӣ аст

هرچه کرده است می‌کند دینی است

Акс ӯ нафас шавам дуни палид

عکس او نفس شوم دون پلید

Оқибат нанагирист ҳоле дид

عاقبت ننگریست حالی دید

Ақлро чашми сӯй охират аст

عقل را چشم سوی آخرت است

Сӯии хулду савоб ва мағфират аст

سوی خلد و ثواب و مغفرت است

Нафасро шаҳватаст матлӯбаш

نفس را شهوت است مطلوبش

Завқ ҳоле аст карда мағлубаш

ذوق حالی است کرده مغلوبش

Мадади ақли доим аз малик аст

مدد عقل دایم از ملک است

Чун малики ақл низ аз фалак аст

چون ملک عقل نیز از فلک است

Нафаси бад чунки шери деви мазид

نفس بد چونکه شیر دیو مزید

Ҷинс ӯ буд аз он варо багазед

جنس او بود از آن ورا بگزید

Малику ақл ҳар ду як нуранд

ملک و عقل هر دو یک نوراند

Дев бо нафаси маст диҷўр анд

دیو با نفس مست دیجور اند

Нас бадро зи ақл нек бидон

نس بد را ز عقل نیک بدان

Дӯст ақласту нафаси душмани ҷон

دوست عقل است و نفس دشمن جان

Ҳар якеро з сираташ бишнос

هر یکی را ز سیرتش بشناس

То рӯй дар аёни раҳеи зи қиёс

تا روی در عیان رهی ز قیاس

Рӯҳро дон ки мънӣӣаст басит

روح را دان که معنئی است بسیط

Содаи як сони басони баҳри муҳӣт

ساده یک سان بسان بحر محیط

Нест ҷузи зиндагӣ дар ӯ сифатӣ

نیست جز زندگی در او صفتی

Каси наёбади ҷузи ин бар ӯ сифатӣ

کس نیابد جز این بر او صفتی

Кашф гардад зи ҷунбиши ҳайвон

کشف گردد ز جنبش حیوان

Кондрў мзмрасту пинҳони ҷон

کاندرو مضمر است و پنهان جان

Ба ҳамин васф ҷон шавад маълум

به همین وصف جان شود معلوم

Ғайр ин нест андрўи мактум

غیر این نیست اندرو مکتوم

Боз чун пеш оядат корӣ

باز چون پیش آیدت کاری

Аз бадви нек чун гулу хорӣ

از بدو نیک چون گل و خاری

Мтрдди шӯй кадом кунам

متردد شوی کدام کنم

То ки мақсӯди худ тамом кунам

تا که مقصود خود تمام کنم

Зон ду карти яке ки шуд мухтор

زان دو کارت یکی که شد مختار

Он латифа буд дил эй дилдор

آن لطیفه بود دل ای دلدار

Ҳар кадомин тараф ки шуд ғолиб

هر کدامین طرف که شد غالب

Майли ту он диласт эй толиб

میل تو آن دل است ای طالب

Чунки гашти ӣнҳамаи ?бирти зоҳир

چونکه گشت اینهمه برت ظاهر

Аз сифоти палид ва аз тоҳир

از صفات پلید و از طاهر

Зотро ҳам биҷӯ ки дарёбӣ

ذات را هم بجو که دریابی

Гар зи аҳли намозу миҳробӣ

گر ز اهل نماز و محرابی

Он азоФт ки мекунӣ ту бахуд

آن اضافت که میکنی تو بخود

Аз дилу рӯҳу ҷисму ҳушу хирад

از دل و روح و جسم و هوش و خرد

Тани ман ҷони ман ҳмигўӣӣ

تن من جان من همیگوئی

Чунки андари сухани ҳмипўӣӣ

چونکه اندر سخن همیپوئی

Зоти он ман буд яқини майдон

ذات آن من بود یقین میدان

Гашти сари фош аз ҷавонмардон

گشت سر فاش از جوانمردان

Ончӣ гўӣӣ бамурдмон ту ва ман

آنچه گوئی بمردمان تو و من

Зот онаст эй азизи змн

ذات آن است ای عزیز زمن

Чун азоФт кунӣ бахуди бзбон

چون اضافت کنی بخود بزبان

Аз дилу ақл аз тан ва аз ҷон

از دل و عقل از تن و از جان

Аз сару пойу даст ва ҳар чаҳ ҷузи он

از سر و پای و دست و هر چه جز آن

Ки аз он мананд бе зи гумон

که از آن منند بی ز گمان

Он азоФт ки мекунӣ ҷон ро

آن اضافت که میکنی جان را

Ёдлу ақлу ҳушу имон ро

یادل و عقل و هوش و ایمان را

Зот ту бошад он мшори илайҳ

ذات تو باشد آن مشار الیه

Ҳама ҳамчун раиятанд лдиаҳ

همه همچون رعیت اند لدیه

Он музофи илайҳи зот ту аст

آن مضاف الیه ذات تو است

Як буд зотро магӯ ки ду аст

یک بود ذات را مگو که دو است

Пас яқин шуд ки ғайри ин ҳама Эй

پس یقین شد که غیر این همه ای

Аз азали ту шубони ин рама Эй

از ازل تو شبان این رمه ای

Ҳарчӣ андар ту ҳаст бинмудам

هرچه اندر تو هست بنمودم

Қуфлро бекалид багушӯдам

قفل را بی کلید بگشودم

То бибинӣ чаҳ ганҷҳо дорӣ

تا ببینی چه گنجها داری

Гуҳару лаъл бе баҳои дорӣ

گهر و لعل بی بها داری

То ки гардии бхўиштни машғӯл

تا که گردی بخویشتن مشغول

Бишносӣ фириштаро аз ғӯл

بشناسی فرشته را از غول

Ақлро аз малик ҷудо накунӣ

عقل را از ملک جدا نکنی

Рӯйро ҷузи сӯй худо накунӣ

روی را جز سوی خدا نکنی

Ҳам бадоне ки нафасу дев яке аст

هم بدانی که نفس و دیو یکی است

Шавадат ин яқини тро чаҳ шаккӣ аст

شودت این یقین ت را چه شکی است

Дон ки дили ҳам дар андарун шоҳ аст

دان که دل هم در اندرون شاه است

Бишморши ғулом ва аспоаҳ аст

بیشمارش غلام و اسپاه است

Ақли ҳам чун вазири андари тан

عقل هم چون وزیر اندر تن

Боқӣон чун ҳашами зи марду зи зан

باقیان چون حشم ز مرد و ز زن

Ҳарчӣ зояд зи ақли мард буд

هرچه زاید ز عقل مرد بود

Чун табиби он давои дард буд

چون طبیب آن دوای درد بود

Вончаҳ зояд з нафас бошад зан

وانچه زاید ز نفس باشد زن

Рои зани бад буд биравяш зан

رای زن بد بود برویش زن

Лашкараши бишмору ҳаду карон

لشکرش بیشمار و حد و کران

Фикрҳоанд лашкараши майдон

فکرها اند لشکرش میدان

Фикри ақли лашкари кайвон

فکر عقل لشکر کیوان

Фикри нафаси лашкари девон

فکر نفس لشکر دیوان

Аз парӣу зи деви лашкар ҳо

از پری و ز دیو لشکر ها

Биъдд дар судӯри пайкарҳо

بیعدد در صدور پیکرها

Дили сулаймону ҷамъи деви пи рай

دل سلیمان و جمع دیو پ ری

Пеш ӯ лашкаранд чун нигарӣ

پیش او لشکرند چون نگری

Подшоҳяшро зи хотами дон

پادشاهیش را ز خاتم دان

Амру ҳукмаши з хотамаст равон

امر و حکمش ز خاتم است روان

Гар буд хотамаш сулаймон аст

گر بود خاتمش سلیمان است

Варна дар қадар кам з девон аст

ورنه در قدر کم ز دیوان است

Амр ангуштарӣаст посаши дор

امر انگشتری است پاسش دار

То науфтӣ зи сарварӣ эй ёр

تا نیفتی ز سروری ای یار

Зонка хотам чу дев аз ту барад

زانکه خاتم چو دیو از تو برد

Баъд аз он каси бик ҷӯат нахирад

بعد از آن کس بیک جوت نخرد

Чун ки одами шикасти амри худо

چون که آدم شکست امر خدا

Рафт беруни зи ҷинаи алмоўӣ

رفت بیرون ز جنة الماوی

Ҳалаҳо зу парид ва шуд урён

حله ها زو پرید و شد عریان

Монад андари фироқи ҳақи гирён

ماند اندر فراق حق گریان

Нола мекард зон ғбини шабу рӯз

ناله میکرد زان غبین شب و روز

Зоташи ҳиҷр буд андари сӯз

زاتش هجر بود اندر سوز

Назд ҳақи тавбааш чу гашти қабул

نزد حق توبه اش چو گشت قبول

Шуд муяссари азлн сипас мأмўл

شد میسر ازلن سپس مأمول

Ҳам ту аз тавбаи рӯи сӯии амраш

هم تو از توبه رو سوی امرش

То банушӣ зи соқёни хамраш

تا بنوشی ز ساقیان خمرش

Шоҳи гардии чунонкӣ будӣ боз

شاه گردی چنانکه بودی باز

Ҳар тараф сайдҳо кунӣ чун боз

هر طرف صیدها کنی چون باز

Тахту маликати з ҳақ шавад ҳосил

تخت و ملکت ز حق شود حاصل

Гар кунун фосилии шӯии восил

گر کنون فاصلی شوی واصل

Чун турои тавбаи насӯҳ буд

چون ترا توبۀ نصوح بود

Пеши ҳақи ртбт чу Нӯҳ шавад

پیش حق رتبت چو نوح شود

Хотами амрро нигаҳи майдор

خاتم امر را نگه میدار

Ҳин бдиўши зи ғофилии мспор

هین بدیوش ز غافلی مسپار

Дузд агар ғофилии баради рахтат

دزد اگر غافلی برد رختت

Нашӯй ғофил ар буд бахтат

نشوی غافل ار بود بختت

эй хунак онкӣ бошад ӯ бедор

ای خنک آنکه باشد او بیدار

Бар сари рахту бахти дайни ҳушёр

بر سر رخت و بخت دین هشیار

Шавад аз дасти дузди дайни эмин

شود از دست دزد دین ایمن

Инчунин каси бахуд буд Муҳсин

اینچنین کس بخود بود محسن

Аввали ислоҳ худ кун эй сираи мард

اول اصلاح خود کن ای سره مرد

То ки ислоҳи кас туоне кард

تا که اصلاح کس توانی کرد

Адли аввал бахуд кун эй толиб

عدل اول بخود کن ای طالب

То ки бар нафаси бади шӯии ғолиб

تا که بر نفس بد شوی غالب

Варна чун зулм мекунӣ худ бар

ورنه چون ظلم میکنی خود بر

Кӣ кунӣ адл бар касе дигар

کی کنی عدل بر کسی دیگر

Онкӣ бо худ накард адл бидон

آنکه با خود نکرد عدل بدان

Накунад адл бар ситам задагон

نکند عدل بر ستم زدگان

Ҳар ки ӯ гашти рост дар раҳи ҳў

هر که او گشت راست در ره هو

Ҳама кажҳо шаванд рост аз ӯ

همه کژها شوند راست از او

Чун ту ҳастӣ бадасти нафаси асир

چون تو هستی بدست نفس اسیر

Ғарқаи баҳри ҷаҳлу қаҳру зи ҳир

غرقۀ بحر جهل و قهر و ز حیر

Сӯии худ халқро чаро хуоне

سوی خود خلق را چرا خوانی

Гар ту дарбанди хайри ихвонӣ

گر تو دربند خیر اخوانی

Хешро аввал аз хатари бҷҳон

خویش را اول از خطر بجهان

Гирди эмини зи раҳзанони бҷҳон

گرد ایمن ز رهزنان بجهان

Чун ки эмини шӯй аз ин тӯфон

چون که ایمن شوی از این طوفان

Халқро сӯии амн онкӣ хон

خلق را سوی امن آنکه خوان

Дасташонро бигир ва он сӯи каш

دستشان را بگیر و آن سو کش

Сӯии он боғу гулшану ҷӯи каш

سوی آن باغ و گلشن و جو کش

Ҳамаро михўрон аз он неъмат

همه را میخوران از آن نعمت

Кандар ӯ нест заҳмату нқмт

کاندر او نیست زحمت و نقمت

Варна дар чоҳи нафас чун уфтӣ

ورنه در چاه نفس چون افتی

Кам зкоҳӣ агар чу ки зафтӣ

کم زکاهی اگر چو که زفتی

Дар бен чаҳ ч ва сохтӣ маскан

در بن چه چ و ساختی مسکن

Шуд фаромӯшати он қадими ватан

شد فراموشت آن قدیم وطن

Мондае давр аз он ватани ӣнҷо

مانده ای دور از آن وطن اینجا

Солҳо дар миёни хавфу раҷо

سالها در میان خوف و رجا

Оби шӯриш чу бар ту шуд ширин

آب شورش چو بر تو شد شیرین

Куфр ӯ гашти пеши ту чун дайн

کفر او گشت پیش تو چون دین

Ху гирифтӣ дар ин мақоми кара

خو گرفتی در این مقام کره

Гашт бар ту хуши ин мақоми кара

گشت بر تو خوش این مقام کره

Шуд фаромӯшати он ҷаҳони қадим

شد فراموشت آن جهان قدیم

Ки бадӣ бо малики ҷлису надим

که بدی با ملک جلیس و ندیم

Вончнони бодаҳо ва мастӣҳо

وانچنان باده ها و مستیها

Каз баландӣаст давр ва пастӣҳо

کز بلندی است دور و پستیها

Ваон надимони хуби ҷон афзо

وان ندیمان خوب جان افزا

Ки бурунанд аз замину само

که برون اند از زمین و سما

Вонкаҳ бо ҳақи бадии зи аҳди аласт

وانکه با حق بدی ز عهد الست

Бешаробу қадаҳи хушу сармаст

بی شراب و قدح خوش و سرمست