Буд аз ҳақи аласт аз ту балӣ

بود از حق الست از تو بلی

Белабу коми ҷуст аз ту балӣ

بی لب و کام جست از تو بلی

Чун расед амри аҳбтўо ба равон

چون رسید امر اهبطوا به روان

Шуд равони сӯии ҷисми зуди равон

شد روان سوی جسم زود روان

Ҳақ фиристод ин тарафи ҷон ро

حق فرستاد این طرف جان را

То кунад фоши сари пинҳон ро

تا کند فاش سرّ پنهان را

То бидонанд ҳар балӣ на балӣ аст

تا بدانند هر بلی نه بلی است

Як балӣ з асфаласт ва як з алӣ аст

یک بلی ز اسفلست و یک ز علی است

Як балии бади қавӣ ва як бади суст

یک بلی بُد قوی و یک بُد سست

Як бад аз кажи яке зи рости дуруст

یک بُد از کژ یکی ز راست درست

Як балӣ буд аз сари таҳқиқ

یک بلی بود از سر تحقیق

Як ба тақлид буд эй садиқ

یک به تقلید بود ای صدیق

Ртбт ҳар балӣ шудаи мумтоз

رتبت هر بلی شده ممتاز

Давр аз ҳамдигар чу Балху ҳиҷоз

دور از همدگر چو بلخ و حجاز

Рӯҳҳо чун шуданд дар ашбоҳ

روح‌ها چون شدند در اشباح

Шоду хандон чу роҳ дар ақдоҳ

شاد و خندان چو راح در اقداح

Нақл карданд аз он мақоми латиф

نقل کردند از آن مقام لطیف

ҶогрФтнд дар ҷсўми касиф

جاگرفتند در جسوم کثیف

Рӯҳ бе чун даромад андар чун

روح بی‌چون درآمد اندر چون

То шавад зончаҳ буд ва ҳаст афзӯн

تا شود زانچه بود و هست افزون

То ки дар ғайбат ӯ кунад тоъат

تا که در غیبت او کند طاعت

Пай ҳар тоъатии баради роҳат

پی هر طاعتی برد راحت

Нашавад ғарра дар ҷаҳони ғурур

نشود غره در جهان غرور

Бошад аз ғайри ҳақ ҳамеша нФўр

باشد از غیر حق همیشه نفور

Зонка имон ба ғайб овардан

زانکه ایمان به غیب آوردن

Тоъати ҳақ дар ин ҷаҳон кардан

طاعت حق در این جهان کردن

Ба буд зонка дар ҳузури худо

به بود زانکه در حضور خدا

Гарчи омехта буд ба риё

گرچه آمیخته بود به ریا

Чунки шаҳ бо ҳашам шавад пайдо

چونکه شه با حشم شود پیدا

Банда кӣ саркашади зи хавфи онҷо ?

بنده کی سرکشد ز خوف آنجا ؟

Кому ноком ром гардад ӯ

کام و ناکام رام گردد او

Чун ки бе пардаи шаҳи намояди рӯ

چون که بی پرده شه نماید رو

Бали зи ҳайбат чу барг ки ларзад

بل ز هیبت چو برگِ که لرزد

Доимои тоъати худои варзад

دائما طاعت خدا ورزد

Аз биногваш дар талаб пуед

از بناگوش در طلب پوید

Вази дилу ҷони ризоӣ ҳақ ҷӯяд

وز دل و جان رضای حق جوید

Лек ин неки дон ки он соъат

لیک این نیک دان که آن ساعت

Ҳеҷ мақбул ноед он тоъат

هیچ مقبول ناید آن طاعت

Зонка андари ҳузур қисмат нест

زانکه اندر حضور قسمت نیست

Бандагӣ роаш ҳеҷ миннат нест

بندگی راش هیچ منت نیست

Як ба ғайбат бааст аз сад он

یک به غیبت به است از صد آن

Ки буд дар ҳузур эй ҳамаи дон

که بود در حضور ای همه دان

Гоҳи ғайбат буд ҳузури азим

گاه غیبت بود حضور عظیم

Доштани поси амри шоҳи Карим

داشتن پاس امر شاه کریم

Пас иборати яке садости ӣнҷо

پس عبارت یکی صداست اینجا

Зонка зод ӯ миёни хавфу раҷо

زانکه زاد او میان خوف و رجا

Бо вуҷӯди мавонеъи ин хизмат

با وجود موانع این خدمت

намекунад бар умеди он заҳмат

می‌کند بر امید آن زحمت

Нақдро май ҳиллади паии нася

نقد را می‌هلد پی نسیه

Зонка бар ваъда мекунад такя

زانکه بر وعده می‌کند تکیه

Ранҷ ҳо мекашад бар он умед

رنج‌ها می‌کشد بر آن امید

Ки буд рӯзи ҳашар рӯй сипед

که بود روز حشر روی سپید

Май зайди талх то марди ширин

می‌زید تلخ تا مرد شیرین

Тарк роҳот мекунад паии дайн

ترک راحات می‌کند پی دین

Мардумонро аз он худои афзуд

مردمان را از آن خدا افزود

Бар млоик ки кардашон масҷуд

بر ملایک که کردشان مسجود

Зонка бо ин мавонеъ бе ҳад

زانکه با این موانع بی‌حد

Рӯй меоваранд сӯии аҳад

روی می آورند سوی احد

Кард масҷуди ҷумлаи одам ро

کرد مسجود جمله آدم را

Зонка дар ваии ниҳоди он дам ро

زانکه در وی نهاد آن دم را

Ҳар ки аз насл ӯ равад раҳ ро

هر که از نسل او رود ره را

Барад аз сидқи номи аллоҳ ро

برد از صدق نام اللّه را

Хизмат ҳақ кунад дар ин дунё

خدمت حق کند در این دنیا

То баради сад савоб дар уқбо

تا برد صد ثواب در عقبی

Ртбтш аз малик шавад афзӯн

رتبتش از ملک شود افزون

Гузарад оқибати з на гардун

گذرد عاقبت ز نُه گردون

Пас худои баҳри имтиҳони ӣнҷо

پس خدا بهر امتحان اینجا

Рӯҳҳоро гусел кард ки то

روحها را گسیل کرد که تا

Ҳад ҳар як чу хур шавад пайдо

حد هر یک چو خور شود پیدا

Бар ғанӣу фақиру перу Фтӣ

بر غنی و فقیر و پیر و فتی

Ки кадомаст қалбу нақди кадом

که کدام است قلب و نقد کدام

Фош гардад бар хавосу авом

فاش گردد بر خواص و عوام

Шуд яке раҳбар ва яке раҳзан

شد یکی رهبر و یکی رهزن

Дар ҷаҳон ҳар сӯеи зи марду зи зан

در جهان هر سویی ز مرد و ز زن

Чун хитоб аласт кард худо

چون خطاب الست کرد خدا

Ҳама гуфтанд балии ҷавоби онҷо

همه گفتند بلی جواب آنجا

Он балиҳо агарчӣ яксон буд

آن بلی‌ها اگرچه یکسان بود

Зоҳиран ҷумлаи як сифат бинмуд

ظاهراً جمله یک صفت بنمود

Дар ҳақиқат набӯдаанд яке

در حقیقت نبوده‌اند یکی

Як бзод аз яқин ва як зи шаккӣ

یک بزاد از یقین و یک ز شکی

Мутафовити бади он балӣ ҳоашон

متفاوت بد آن بلی‌هاشان

Фарқ ҳар як гузашта аз кайвон

فرق هر یک گذشته از کیوان

Кардашон ҳақи ҷудои зи ҳамдигар

کردشان حق جدا ز همدیگر

То ки шуд фарқашони аён чун хур

تا که شد فرقشان عیان چون خور

Бар ҳамаи нақду қалб пайдо шуд

بر همه نقد و قلب پیدا شد

Нақди волоу қалб расво шуд

نقد والا و قلب رسوا شد

Зон сабаб аз Фариштагони яздон

زان سبب از فرشتگان یزدان

Кард Иблисро ҷудо май дон

کرد ابلیس را جدا می‌دان

Зоҳиран гарчи аз млоик буд

ظاهرا گرچه از ملایک بود

Ботно буд кофару мардӯд

باطناً بود کافر و مردود

Маҳаки нақду қалби гашти одам

محک نقد و قلب گشت آدم

Аз млоик ҷудоаш кард он дам

از ملایک جداش کرد آن دم

Чун вуҷӯдаш падед шуд зи адам

چون وجودش پدید شد ز عدم

Шуд ҷудои рӯҳҳо чу шодӣу ғам

شد جدا روح‌ها چو شادی و غم

Куфр ӯ гашт бар ҳамаи равшан

کفر او گشت بر همه روشن

Зонка чун хор буд дар гулшан

زانکه چون خار بود در گلشن

Инчунин имтиҳон ба ҳар даврон

اینچنین امتحان به هر دوران

Рафт бар анбиёу умматашон

رفت بر انبیا و امتشان

Дар пай ҳар набии набӣ дигар

در پی هر نبی نبی دگر

Зон фиристод мухталифи пайкар

زان فرستاد مختلف پیکر

Ҳар якеро забону ахлоқӣ

هر یکی را زبان و اخلاقی

Ҳар яке номдори офоқӣ

هر یکی نامدار آفاقی

То ки ботили зи ҳақ ҷудо гардад

تا که باطل ز حق جدا گردد

То ки ҳар як ба асли вогрдд

تا که هر یک به اصل واگردد

Нбӣӣ чун расед зи уммати пеш

نبئی چون رسید ز امت پیش

Аз яке нӯш дид ва аз як неш

از یکی نوش دید و از یک نیش

Аз яке хашму ҷангу қаҳру ҷафо

از یکی خشم و جنگ و قهر و جفا

Аз яке меҳру сулҳу лутфу вафо

از یکی مهر و صلح و لطف و وفا

Уммати аввалин агарчӣ баданд

امت اولین اگرچه بدند

Уммати охирин набӣ нашуданд

امت آخرین نبی نشدند

Зонка паймона май парастиданад

زانکه پیمانه می‌پرستیدند

Нури паймонаро наме диданд

نور پیمانه را نمی‌دیدند

Ҳар ду чун париданд аз як нур

هر دو چون پریدند از یک نور

Ҳар ки ду дидашон бимонад ӯ давр

هر که دو دیدشان بماند او دور

Чун ҳамаи анбиё яке нуранд

چون همه انبیا یکی نورَند

Вази яке хамри маст ва махмуранд

وز یکی خمر مست و مخمورَند

Ҳамаи оби латиф он наҳранд

همه آب لطیف آن نهرند

Гарчи бар мункир ва аду қаҳранд

گرچه بر منکر و عدو قهرند

Ҳар ки Мурғобӣ аст ме донад

هر که مرغابی است می‌داند

Баҳрроу андар об ме ронад

بحر را و اندر آب می‌راند

Обро моҳёни зи ҷони ҷӯянд

آب را ماهیان ز جان جویند

То дар он оби шодмони пўинд

تا در آن آب شادمان پویند

Мори хокии зи оби парҳезад

مار خاکی ز آب پرهیزد

Аз лаби баҳр ва ҷӯй бигурезад

از لب بحر و جوی بگریزد

Гарчи мораст мункири дарё

گرچه مار است منکر دریا

Мурғи обӣ буд зи ҷони ҷӯё

مرغ آبی بود ز جان جویا

Пеши ин шаҳду пеши он заҳр аст

پیش این شهد و پیش آن زهر است

Назд ин лутф ва назд он қаҳр аст

نزد این لطف و نزد آن قهر است

Мункирони набӣ чу морон над

منکران نبی چو ماران‌ند

Гирди гулзори ҳамчуи хороннд

گرد گلزار همچو خارانند

Хокёни гирди об кӣ гирданд ?

خاکیان گرد آب کی گردند ؟

Зонка рустаи зи хок чун гирданд

زانکه رسته ز خاک چون گردند

Қӯташони доимо чу хок буд

قوتشان دائماً چو خاک بود

Майлашон кӣ ба сӯй об шавад ?

میلشان کی به سوی آب شود ؟

Қандро саг ба устихон нахирад

قند را سگ به استخوان نخرد

Чун биёбад ҳдс ба ишқ хӯрд

چون بیابد حدث به عشق خورد

Қанд тӯтӣ хӯрд ки гӯянда аст

قند طوطی خورد که گوینده است

Қӯти худро ба сидқ ҷӯянда аст

قوت خود را به صدق جوینده است

Ҳар касе қӯт хеш ме ҷӯяд

هر کسی قوت خویش می‌جوید

Сӯии матлӯб хеш ме пуед

سوی مطلوب خویش می‌پوید

Уммати он набӣ агар зи назар

امت آن نبی اگر ز نظر

намешудӣ пеш ин наҳодӣ сар

می‌شدی پیش این نهادی سر

Кӣ бигуфтӣ ки он набӣ дигар аст

کی بگفتی که آن نبی دگر است

ё худ он об буд ин шарар аст

یا خود آن آب بود این شرر است

Ташна дидӣ ки обро нахурд ?

تشنه دیدی که آب را نخورد ؟

ё касе ков Фрўшдш нахирад ?

یا کسی کاو فروشدش نخرد ؟

Мадҳ кӯза кунад , нанӯшад об ?

مدح کوزه کند، ننوشد آب ؟

Гуфта бо оби кӯзаро дарёб

گفته با آب کوزه را دریاب

Ҳаст бегона ӯ яқин аз об

هست بیگانه او یقین از آب

Ҳамчу мораст қӯт ӯ зи туроб

همچو مار است قوت او ز تراب

Халқи баъзе муқаллидон буданд

خلق بعضی مقلدان بودند

Ҳамаи не аз муваҳҳидон буданд

همه نی از موحدان بودند

Набадемонишон зи илму назар

نبد ایمانشان ز علم و نظر

Бӯда дар нақши дайн ба сари кофар

بوده در نقش دین به سر کافر

Ҷумла анбиё шуданд маҳак

جملۀ انبیا شدند محک

То ҳувайдо шавад яқин аз шак

تا هویدا شود یقین از شک

Мустафо чун расед дар давраш

مصطفی چون رسید در دورش

Кард раҳмати худоӣ бар давраш

کرد رحمت خدای بر دورش

Умматаши ҳамчу ӯ гузида шуданд

امتش همچو او گزیده شدند

заматон дигар сзидаҳ шуданд

ز امتان دگر سزیده شدند

Номашони гашти уммати марҳӯм

نامشان گشت امت مرحوم

То намонанд аз худои маҳрӯм

تا نمانند از خدا محروم

Раҳмаи Алъоламин аз онаст ӯ

رحمة العالمین از آن است او

Ки барад зу ато , баду некӯ

که برد زو عطا ، بد و نیکو

Пеш аз ӯ бӯда уммати воҳид

پیش از او بوده امت واحد

Набад андари миёнаи як мулҳид

نبد اندر میانه یک ملحد

Ҳамаи мақбулу нек дар зоҳир

همه مقبول و نیک در ظاهر

Шудаи икрнги муъмину кофар

شده یکرنگ مؤمن و کافر

Чун Муҳамад расед гашти ҷудо

چون محمد رسید گشت جدا

Бади зи некӯу зишт аз зебо

بد ز نیکو و زشت از زیبا

Шудаи Абӯзари зи сидқи ҷони садиқ

شده ابوذر ز صدق جان صدیق

Шуд Абуҷаҳли мулҳиду зиндиқ

شد ابوجهل ملحد و زندیق

Бўлҳби ҳамчу дев шуд мардӯд

بولهب همچو دیو شد مردود

Гашти салмони азиз ҳамчун ҳуд

گشت سلمان عزیز همچون هود

Қалб аз нақдҳо ҷудо шуд аз ӯ

قلب از نقدها جدا شد از او

Ҳама бинмуд бе ҳиҷобии рӯ

همه بنمود بی‌حجابی رو

Як шуд андари ҷаҳон чу маи пайдо

یک شد اندر جهان چو مه پیدا

Гашти як чун блиси дуни расво

گشت یک چون بلیسِ دون رسوا

Як чу фиръавн монад бе Авнӣ

یک چو فرعون ماند بی عونی

Зини нмт бешумор ҳар лавнӣ

زین نمط بی‌شمار هر لونی

Ҳар набӣ буд чун маҳак ба ҷаҳон

هر نبی بود چون محک به جهان

Гашт аз эшон аёни сари пинҳон

گشت از ایشان عیان سرّ پنهان

Шуд аз эшон ҷаҳони шаб чун рӯз

شد از ایشان جهان شب چون روز

Зон ки буданд нури зулмати сӯз

زان که بودند نور ظلمت سوز

Ҳеҷ чизе шавад зи рӯзи ниҳон ?

هیچ چیزی شود ز روز نهان ؟

Нишнид ин касе зи кас ба ҷаҳон

نشنید این کسی ز کس به جهان

Ин ҷаҳон чун шабаст дон ки дар ӯ

این جهان چون شب است دان که در او

Ҳаст пинҳони яқини баду некӯ

هست پنهان یقین بد و نیکو

Хуш равад қалбҳо ниҳон дар шаб

خوش رود قلبها نهان در شب

Байъ бо он кунанд халқи ағлаб

بیع با آن کنند خلق اغلب

Қалбро равнақаш буд шаби тор

قلب را رونقش بود شب تار

Зон равад хуши равона дар бозор

زان رود خوش روانه در بازار

Зонка пинҳон шавад ба шаби айбаш

زانکه پنهان شود به شب عیبش

Чун харии ҳони накӯи талаби айбаш

چون خری هان نکو طلب عیبش

То нагардӣ чу ҷоҳилони мағбун

تا نگردی چو جاهلان مغبون

То нагирӣ ба ҷои зари миси дун

تا نگیری به جای زر مس دون

Лек дар рӯз мешавад пайдо

لیک در روز می‌شود پیدا

Нақд аз қалбу зишт аз зебо

نقد از قلب و زشت از زیبا

Рӯзи равшани касоди қалб буд

روز روشن کساد قلب بود

Қимат ӯ ба рӯз фош шавад

قیمت او به روز فاش شود

Дирам зиФ мешавад маҳҷӯр

درم زیف می‌شود مهجور

Ҳамчу дар каъбаи барбату тнбўр

همچو در کعبه بربط و طنبور

Зонка зоти набӣ буд чун рӯз

زانکه ذات نبی بود چون روز

Зов шавад шери нари ҷудо аз юз

زاو شود شیر نر جدا از یوز

Май намоянд беҳиҷоб аз ӯ

می‌نمایند بی‌حجاب از او

Муъмин аз кофар вале зи аду

مؤمن از کافر ولی ز عدو

Он зари софи рӯзро талабад

آن زر صاف روز را طلبد

Оташ бофурӯзро талабад

آتشِ بافروز را طلبد

Зонка дар нор ба шавад пайдо

زانکه در نار به شود پیدا

Пеши саррофи оқилу доно

پیش صراف عاقل و دانا

Ки чисонаст ва чист миқдораш

که چسان است و چیست مقدارش

Назд ӯ равшанаст меъёраш

نزد او روشن است معیارش

Нақд дар нор хуш шавад рахшон

نقد در نار خوش شود رخشان

Ҳамчу дар боғҳо гули хандон

همچو در باغها گل خندان

Лек он қалбро бибин дар нор

لیک آن قلب را ببین در نار

Чун ҳаме гардадаш сияҳи рухсор ?

چون همی‌گرددش سیه رخسار ؟

Пеши хуршед Мустафо бингар

پیش خورشید مصطفی بنگر

Гар туро ҳаст ақлу ҷону назар

گر ترا هست عقل و جان و نظر

Бе ғтои растхезу маҳшар ро

بی غطا رستخیز و محشر را

Ъзу злу халилу озр ро

عز و ذل و خلیل و آزر را

Ҳар тарафи озрӣу ъисоиӣ

هر طرف آزری و عیسایی

Ҳар тарафи қибтӣӣу мўсоиӣ

هر طرف قبطیی و موسایی

Беҳиҷобӣ намӯда некӯу бад

بی حجابی نموده نیکو و بد

Аз ҳамаи ҷинс бешумору адад

از همه جنس بی‌شمار و عدد

Як намӯда сиёҳ ҳамчун қӣр

یک نموده سیاه همچون قیر

Як чу меҳр ва чу маи сипеду мунир

یک چو مهر و چو مه سپید و منیر

Қадари як рафта то ба ҳафтуми чарх

قدر یک رفته تا به هفتم چرخ

Қадари як кам зи коҳу ҳизуму мрх

قدر یک کم ز کاه و هیزم و مرخ

Як чу ӯ гашта оламу омил

یک چو او گشته عالم و عامل

Қутбу ҳодӣу фозилу комил

قطب و هادی و فاضل و کامل

Карда ҳамчун қиёмати кубро

کرده همچون قیامت کبری

Ҷонҳоро падед дар тан ҳо

جان‌ها را پدید در تن‌ها

Боз гирдем сӯии он тақрир

باز گردیم سوی آن تقریر

Ки чаҳ зотаст нафаси пуртазвир

که چه ذات است نفس پُرتزویر

Роҳи ҳақро ҳаме занад шабу рӯз

راه حق را همی‌زند شب و روز

Чаҳ накард ин шарори мардуми сӯз

چه نکرد این شرار مردم سوز

Аз зану мард аз ӯ касе нрҳид

از زن و مرد از او کسی نرهید

Ғайри ошиқи з чанбараш наҷаҳид

غیر عاشق ز چنبرش نجهید

Халқро кард аз худои маҳрӯм

خلق را کرد از خدا محروم

То ки гаштанди ҳамчу ӯ мазмум

تا که گشتند همچو او مذموم

Набӯд душманӣ аз ӯ бадтар

نبود دشمنی از او بدتر

Бишинав шарҳ ӯ зи пайғамбар

بشنو شرح او ز پیغمبر