Мустафо гуфт бадтарӣни душман

مصطفی گفت بدترین دشمن

Мари турои нафаси тести андари тан

مر ترا نفسِ تست اندر تن

Панд ӯро ба ҳеҷ навъи қабул

پند او را به هیچ نوع قبول

Макун ар чаҳ ҳама буд маъқӯл

مکن ار چه همه بود معقول

Ҳарчӣ гуяд хилоф он ме кун

هرچه گوید خلاف آن می‌کن

Шох зиштаст бркнш аз бен

شاخ زشت است برکنش از بن

Ақл мардаст ва нафас бошад зан

عقل مرد است و نفس باشد زن

Ҳарчӣ зан гуядат ба рӯйиши зан

هرچه زن گویدت به رویش زن

Қасди хӯн ту дорад он душман

قصد خون تو دارد آن دشمن

Мард бош ва бизан варои гардан

مرد باش و بزن ورا گردن

Зуди баҳр худоаш кун қурбон

زود بهر خداش کن قربان

То шавад кашфи маънии қуръон

تا شود کشف معنی قرآن

Зонка Аҳмад ба марг кард он кашф

زانکه احمد به مرگ کرد آن کشف

То намурда ӯ нагашт қуръони кашф

تا نمرد او نگشت قرآن کشف

Мурда буд аз ҳаёти нафаси тамом

مرده بود از حیات نفس تمام

Набад аз ҳастяш бар ӯ ҷузи ном

نبد از هستیش بر او جز نام

Нафасро кушта буд пеш аз марг

نفس را کشته بود پیش از مرگ

Баҳр ҳақ карда ғайри ҳақро тарк

بهر حق کرده غیر حق را ترک

Чун шӯии куштаи ҳамчу ӯ онгоҳ

چون شوی کشته همچو او آنگاه

Гардӣ аз ҳоли куштагони огоҳ

گردی از حال کشتگان آگاه

Нафасро каши ту зуд чун Аҳмад

نفس را کش تو زود چون احمد

То шӯии зиндау рисӣ ба аҳад

تا شوی زنده و رسی به احد

Нафасро каш ки мор раҳзан ӯст

نفس را کش که مار رهزن اوست

Ақл ёрасту раҳбар ва некӯаст

عقل یار است و رهبر و نیکوست

Нафас фаршаст таҳти фарш буд

نفس فرش است تحت فرش بود

Ақл аршаст фавқи арш буд

عقل عرش است فوق عرش بود

Чун кунӣ бехи нафасро аз бен

چون کنی بیخ نفس را از بن

Бахшадат ҳақи зи ҷӯади илми лдн

بخشدت حق ز جود علم لدن

Тани мо олатаст дар кафи ҷон

تن ما آلت است در کف جان

Ҳеҷ олати з худ нашуд ҷунбон

هیچ آلت ز خود نشد جنبان

Қол аз ҳол мешавад пайдо

قال از حال می‌شود پیدا

То чаҳ ҳоласт дар ту эй ҷӯё

تا چه حال است در تو ای جویا

Гар буд ҳолати хушу зебо

گر بود حالت خوش و زیبا

Чашми ботин аз он шавад бино

چشم باطن از آن شود بینا

Вар буд ҳолати ту зишту палид

ور بود حالت تو زشت و پلید

Ҳама гирданд аз он сафеҳ ва балед

همه گردند از آن سفیه و بلید

Ҳоли бадро бадал кун эй толиб

حال بد را بدَل کن ای طالب

То ки қол хушат шавад ғолиб

تا که قال خوشت شود غالب

Чун ки омад зи ҳоли хуши қуръон

چون که آمد ز حال خوش قرآن

Гашти он қоли муъҷиза ба ҷаҳон

گشت آن قال معجزه به جهان

Пеш аз мӯати мӯат ин бошад

پیش از موت موت این باشد

Инчунин мӯати нурҳо пошад

اینچنین موت نورها پاشد

Мӯати табдили рӯҳ ҳайвонӣ аст

موت تبدیل روح حیوانی است

Инчунин мӯати халқ инсонӣ аст

اینچنین موت خلق انسانی است

Растан аз ҷаҳлу ҷумлаи илм шудан

رستن از جهل و جمله علم شدن

Поки гаштани зи хашму ҳалам шудан

پاک گشتن ز خشم و حلم شدن

Инчунин мӯатро ки хонд мӯат ?

اینچنین موت را که خواند موت؟

Инчунин ёфтро ки хонд фӯт ?

اینچنین یافت را که خواند فوت؟

Чун ки аз нафаси бади шӯии ту ҷудо

چون که از نفس بد شوی تو جدا

Расадат васл дар ҷавори худо

رسدت وصل در جوار خدا

Васл чаҳ ? чунки ҷом ҳақ хӯрдӣ

وصل چه؟ چونکه جام حق خوردی

Бе дуӣ айни зот ӯ гардӣ

بی دوی عین ذات او گردی

Дуӣ ӣнҷо буд ки ҳастӣ тест

دوی اینجا بوَد که هستی تست

Як буд он тараф ки мастии тест

یک بود آن طرف که مستی تست

Адади андар чроғҳост бидон

عدد اندر چراغهاست بدان

Нурашон бе дуӣ буд яксон

نورشان بی دوی بود یکسان

Гар туро дар чароғҳо шаккӣ аст

گر ترا در چراغها شکی است

Дар яқин рӯ бидон ки нур яке аст

در یقین رو بدان که نور یکی است

Не ки як гавҳараст доими ҷон

نی که یک گوهر است دایم جان

Гарчи ҳастанд бе адади абадон

گرچه هستند بی عدد ابدان

Тобад аз ҳар бадани буруни тобиш

تابد از هر بدن برون تابش

Тобишашро бибин ва дарёбаш

تابشش را ببین و دریابش

Коваст як гавҳар ва нагардад ду

کاوست یک گوهر و نگردد دو

Гарчи худро намонад аз ман ва ту

گرچه خود را نماند از من و تو

Ҳастӣ одамӣаст шаҳри азим

هستی آدمی است شهر عظیم

Андар ӯ сад ҳазор халқи муқӣм

اندر او صد هزار خلق مقیم

Фикрҳоанд халқи неи аҷсом

فکرها اند خلق نی اجسام

Ҷисмҳо фикрро чу олати ром

جسمها فکر را چو آلت رام

Ҷисм аз андеша мешавад ҷунбон

جسم از اندیشه می‌شود جنبان

Гуҳи сӯии хонаи гуҳи сӯии дукон

گه سوی خانه گه سوی دکان

Ҳар куҷо гуядаш бирав баравад

هر کجا گویدش برو برود

Ҳарчӣ Фрмоидши тани он шунӯд

هرچه فرمایدش تن آن شنود

Бас яқин шуд ки ҷисм олат ӯст

بس یقین شد که جسم آلت اوست

Фикр мағзаст ва ҷисм бошад пӯст

فکر مغز است و جسم باشد پوست

Халқ зинда бидон ки афкоранд

خلق زنده بدان که افکاراند

Зонка танҳо ба фикри бркорнд

زانکه تنها به فکر برکارند

Ҷисм чун мураккабасту фикри савор

جسم چون مرکب است و فکر سوار

Ҳар куҷо ронадаш равад ночор

هر کجا راندش رود ناچار

Сувари обу гул буд маҳдӯд

صور آب و گل بود محدود

Фикрҳо бешумору номаъдӯд

فکرها بی‌شمار و نامعدود

Дар чунон шаҳр кин чунин халқ анд

در چنان شهر کاین چنین خلق‌اند

Ним бдхў ва ним хуш халқ анд

نیم بدخو و نیم خوش خلق‌اند

Ақл ва нафасанд андари он ҳоким

عقل و نفس‌اند اندر آن حاکم

Ошкоро ва ҳам ниҳони ҳоким

آشکارا و هم نهان حاکم

Шаҳнау нойиби худо хирад аст

شحنه و نایب خدا خرد است

Шаҳнаи дев нафас шавам бад аст

شحنهٔ دیو نفس شوم بد است

Ҳукми ақл ар дар ӯ буд ноқид

حکم عقل ار در او بود ناقد

Нафас маъзул гардаду косад

نفس معزول گردد و کاسد

Бошад он шаҳри хос аз он худо

باشد آن شهر خاص از آن خدا

Шавад эмини зи ранҷу хавфу бало

شود ایمن ز رنج و خوف و بلا

То абади доимо буд маъмур

تا ابد دائماً بود معمور

Ҳам аҳолиши ғарқи айшу сарвар

هم اهالیش غرق عیش و سرور

Андари он шаҳри боғҳоу қусӯр

اندر آن شهر باغها و قصور

Сақфу деворашони ҳама аз нур

سقف و دیوارشان همه از نور

Зикр ҳақ бишинавӣ зи бозораш

ذکر حق بشنوی ز بازارش

Буи ҳақ оядат зи гулзораш

بوی حق آیدت ز گلزارش

Ҳамаи доим ба рӯза ва ба намоз

همه دایم به روزه و به نماز

Ба сафо ва ба ишқу сидқу ниёз

به صفا و به عشق و صدق و نیاز

Ҳама аз ҷону дил ба ҳақи машғӯл

همه از جان و دل به حق مشغول

Ҳамаро ҳосили андару мأмўл

همه را حاصل اندر و مأمول

То худо ҳаст бошад он боқӣ

تا خدا هست باشد آن باقی

Аз шароби таҳури ҳақи соқӣ

از شراب طهور حق ساقی

Вар шавад нафаси ҳокими андари шаҳр

ور شود نفس حاکم اندر شهر

Охири он шаҳрро бисӯзад қаҳр

آخر آن شهر را بسوزد قهر

Андари онҷо чу ақл шуд маъзул

اندر آنجا چو عقل شد معزول

Гашти мансаб аз он нафаси фузул

گشت منصب از آن نفس فضول

Нойиб дев шуд дар ӯ бар кор

نایب دیو شد در او بر کار

Мардумаш гашта зу ҳамаи Фҷор

مردمش گشته زو همه فجار

Ғофил аз ҳақи ҳамаи сағиру кабӣр

غافل از حق همه صغیر و کبیر

Нафас дар ваии амиру ақли асир

نفس در وی امیر و عقل اسیر

Ҳамаи маҳкӯми ҳукми деви лъин

همه محکوم حکم دیو لعین

Бардаи имони зи ҷумлаи он бе дайн

برده ایمان ز جمله آن بی‌دین

Ҳамаи машғӯли андар ӯ ба фуҷур

همه مشغول اندر او به فجور

Ҳамаро аз зиноу хамри сарвар

همه را از زنا و خمر سرور

Ҳамаро ишқи амрдону занон

همه را عشق امردان و زنان

Ҳамаро завқ аз кабобу зи нон

همه را ذوق از کباب و ز نان

Хештанро ҳамаи супурда ба дев

خویشتن را همه سپرده به دیو

Ҳамаи андари залоли рафтаи зи рию

همه اندر ضلال رفته ز ریو

Вар буд ҳукм ҳар ду андари шаҳр

ور بود حکم هر دو اندر شهر

Ним ӯ лутфи дон ва нимӣ қаҳр

نیم او لطف دان و نیمی قهر