Малик зода гуфт : шунидам ки вақте мусофирӣ буд басити ҷаҳони паймӯдау бисоти хоФқини бқдми саёҳат тай карда ;

ملک‌زاده گفت: شنیدم که وقتی مسافری بود بسیطِ جهان پیموده و بساطِ خافقین بقدمِ سیاحت طی کرده؛

Рӯзии пой дар рикоб сайр оварда буду Аннани азимати бмқсдӣ аз мақосид бар тофта , бкнор дияӣ расед ; он ҷойгоҳ чоҳӣ дид амиқи мзлм чун шаби меҳнати зои мдлҳм , муғокии жарфи поёни қъири сиёҳтар аз дӯди оҳанги даракоти съир , гуфтӣ ҳар шабаҳ ки Осиёи пирӯзаи чарх ос кард , дарав бихтаҳ буданд ва ҳар ангушт ки оташкадаи ҷаҳаннамро буд , дарави рехта , чун рой бе хирадони тира ва чун рӯй сафеҳон беоб , девии дарави афтодау кӯдакӣ чанд гирди лаби чоҳи баромада , чун кавокиб ки рҷм шаётин кунанд , санги боронӣ дар сар ӯ гирифта . Бечораи дев дар қаъри он мағоза чун парӣ дар шишаи мъзмони бадасти атфоли гирифтори омада . Марди мусофир бо худ гуфт : агрчи дев аз ашрор халқ худост ва ӯ сад ҳазор солики роҳи ҳақиқатро дар чоҳи злому ғори хаёл афканда бошаду бадасти ғӯли ағтёл боз дода аммо бар гунаҳи корӣ ки дар ҳақи ту гуноҳӣ махсӯс накарда бошад , бахшӯдан ва бар бдкрдорӣ ки бадӣ ӯ бтў лоҳқ нагашта , раҳмати намӯдани писандидаи ақл ва сутӯда урфаст . Пас онгаҳ чун фириштаи раҳмати басар чоҳ омад ва ӯро аз он ҳуфра азоб баркашид ва халос дод . Девро аз мбоинти тинату мунофоти табиат ки дар миёни деву одамӣ зод бошад , он мؤосот аҷаб омад .

روزی پای در رکابِ سیر آورده بود و عنانِ عزیمت بمقصدی از مقاصد بر تافته، بکنار دیهی رسید؛ آن‌جایگاه چاهی دید عمیقِ مظلم چون شبِ محنت‌زایِ مدلهم، مغاکی ژرف پایانِ قعیر سیاه‌تر از دود آهنگِ درکاتِ سعیر، گفتی هر شبه که آسیایِ پیروزهٔ چرخ آس کرد، درو بیخته بودند و هر انگشت که آتشکدهٔ جهنّم را بود، درو ریخته، چون رایِ بی‌خردان تیره و چون رویِ سفیهان بی‌آب، دیوی درو افتاده و کودکی چند گرد لب چاه برآمده، چون کواکب که رجمِ شیاطین کنند، سنگ بارانی در سرِ او گرفته. بیچاره دیو در قعر آن مغازه چون پری در شیشهٔ معزّمان بدستِ اطفال گرفتار آمده. مرد مسافر با خود گفت: اگرچ دیو از اشرارِ خلقِ خداست و او صد هزار سالکِ راهِ حقیقت را در چاهِ ظلام و غارِ خیال افکنده باشد و بدستِ غولِ اغتیال باز داده امّا بر گنه‌کاری که در حقِّ تو گناهی مخصوص نکرده باشد، بخشودن و بر بدکرداری که بدیِ او بتو لاحق نگشته، رحمت نمودن پسندیدهٔ عقل و ستودهٔ عرفست. پس آنگه چون فرشتهٔ رحمت بسرِ چاه آمد و او را از آن حفرهٔ عذاب برکشید و خلاص داد. دیو را از مباینتِ طینت و منافاتِ طبیعت که در میانِ دیو و آدمی‌زاد باشد، آن مؤاسات عجب آمد.

Гуфт : эй бародар , чун ин дасти барад карам намӯдӣ ва ба рӯй ин муруввату футувват пеш омадӣу ошнои дев бо мардум ки бензад уқало мумтанеъасту омехтани обу оташ ки дар ақл номумкинаст , мусаввир гардонидӣ , акнӯн ман низ бшрти вафо пеш оему ҷазои ин эҳсон бар худ фариза донам бояд ки агар рӯзии худро дар доми чунин доҳиаҳи гирифтори бинӣ , номи ман бар забон бароне то ман дар ҳол ҳозир оему туро аз вартаи он офати бурҳонам ; дев аз онҷо бигузашт . Марди мусофир рӯй бароа оварад то бшҳр зомҳрон расед . Оҳангарӣ дар он шаҳри дӯст ӯ буд ; бҳкми долати қадиму суҳбати собиқи бахона ӯ нузул кард . Расми он шаҳри чунон буд ки ҳар сол дар рӯзии муайяни ғарибии наврасидаро қурбон кардандӣ ва агар ғариби нёФтндӣ , аз аҳли он шаҳр ҳар ки қуръа бирав омадӣ , мтъини гаштӣ . Онрўзи оҳангари нишонаи тири балои омада буд ; ӯ чун меҳмонро дид , бадари сарой шаҳна шуд ва аз расӣдан ӯ соҳиби хабаронро огоҳӣ дод . Омаданду меҳмонро ба сиёсати гоҳи бурданд . Бечораи худро то гардан дар хлоби меҳнат мтўрт ёфт ; охир аз мўоъдти деву мъоҳдти биёад кардан ӯ ёд оварад , номи дев бар забон ронад . Дев аз ҳиҷоби тўорӣ рӯй бинмуд ҳозир омад , мизоҷ ҳол бишнохт ва бидонаст ки ваҷҳ алоҷ чист . Магари подшоҳи шаҳр писарӣ дошт ки чашму чароғи ҷаҳонён буду падар ҷаҳон бичишам ӯ дидӣ . Фии улҳоли бетон ӯ дар шуд ва дар маҷории урӯқу аъсоб ӯ равони гашту сари ҳадиси ани алшитони лиҷрии ман ибни одами муҷрии алдм ошкоро шуд ; писар ногоҳ девонаи вор аз пардаи офият бадар афтоду кмни бтхбтаҳи алшитони ман алмс , ҳаракоти нохушу ҳазёноти мушавваш аз гуфтору кирдор ӯ бо дид омаду деви хноси ҳамчуи кносӣ дар тҷоўиФи коризи аъзоу манофизи ҷавориҳ ӯ тараддуд мекард , гоҳ чун васвос дар сина нишастӣу роҳ бар съдоء анфос бибастӣ , гоҳ чун хаёл дар сар афтодӣу мисбоҳи басиратро дар зҷоҷаҳи фитрат мзлм гардонидӣ то дидбони басар аз мушаббакаи зҷоҷии ҳамаи тмўиҳот ботил дидӣ , гоҳи броҷму аномлшро дар хом ташаннуҷ дӯхтӣ , гоҳи Фсўсу мафосилашро шиканҷа дард барниҳодӣ , чунонк бим будӣ ки риштаи аўтору работотро битоб тқлси бугсаладу биҷои фазлоти арақ , хӯни азулот аз фаввораи мсому Фўҳоти урӯқаши бчконд . Раияту сипоҳи ҷумла ҷамъ омаданд ва дар мотам андӯҳ нишастанд то худ ҳудуси ин ҳолатро мӯҷиб чаҳ будаст ва чунин фириштаи сӯратии диўсФт чаро шуд . Падарро дар ғами ҷгргўшаҳи хеши ҷигар кабоб гашта ва аз бобизан аҳдоби хуноби рехта , дар чораи кори фарзанд фурӯ монад . Табибони ҳозиқу мдоўёни муҳаққиқро бихонад ва ҳар як бондозаҳи илми хеш алоҷӣ мефармуданд , муфид намеомад . Чун кори бҳд съўбт кашиду ранҷи дилҳо бенҳоят анҷомӣд , дев аз дарун ӯ овоз дод ки шифои ин маълули бхлоси он марди ғариби мъллст ки бемӯҷибӣ ӯро аз баҳри куштан боз доштаанд . Подшоҳ бифармуд то ӯро аз ҳабс раҳо карданд . Дев аз тан ӯ берун омаду ғариби мусофирро гуфт : ин бори турои бакори омадаму ани алкзўби қади исдқ , лекин аз ман дигари аўмиди хайри мадору бдонки агрчи ман брсни эътимоду эътисоми ту аз чоҳи баромадам , одамиро брсни деви фаро чоҳ набояд рафт , ва мо канти мтхзи алмзлини ъздои ин фасона аз баҳр он гуфтам то ту доне ки агар суҳбати ту бо он марди хуросонӣ азин ҷинсаст , дар тўсит ӯ аз ҷиҳати ман эҳтиёт кунӣ . Малик гуфт : шунидам . Онч тақрир кардӣу таҳрири он дар аъоҷиби асмори эътиборро шояд ки сабт кунанд , аммо мўолотӣ ки миёни мост , бад-ӣни илал олӯдагӣ надорад . Малик зода гуфт : дӯстӣ дигар онаст ки аз ҳавои табиату тақозои шаҳвати хезад ва ин бондки сабабии Фтўри пазираду имкн ки бқтъи куллӣ анҷомад , чунонк бтро бо рӯбоҳ афтод . Малик гуфт : чун буд он достон ?

گفت: ای برادر، چون این دست بردِ کرم نمودی و به رویِ این مروّت و فتوّت پیش آمدی و آشنایی دیو با مردم که بنزدِ عقلا ممتنعست و آمیختنِ آب و آتش که در عقل ناممکنست، مصوّر گردانیدی، اکنون من نیز بشرط وفا پیش آیم و جزایِ این احسان بر خود فریضه دانم باید که اگر روزی خود را در دامِ چنین داهیهٔ گرفتار بینی، نام من بر زبان برانی تا من در حال حاضر آیم و ترا از ورطهٔ آن آفت برهانم؛ دیو از آنجا بگذشت. مرد مسافر روی براه آورد تا بشهرِ زامهران رسید. آهنگری در آن شهر دوست او بود؛ بحکم دالّت قدیم و صحبت سابق بخانهٔ او نزول کرد. رسم آن شهر چنان بود که هر سال در روزی معیّن غریبی نورسیده را قربان کردندی و اگر غریب نیافتندی، از اهلِ آن شهر هر که قرعه برو آمدی، متعیّن گشتی. آنروز آهنگر نشانهٔ تیرِ بلا آمده بود؛ او چون مهمان را دید، بدرِ سرایِ شحنه شد و از رسیدنِ او صاحب خبران را آگاهی داد. آمدند و مهمان را به سیاست‌گاه بردند. بیچاره خود را تا گردن در خلابِ محنت متورّط یافت؛ آخر از مواعدتِ دیو و معاهدتِ بیاد کردن او یاد آورد، نام دیو بر زبان راند. دیو از حجابِ تواری روی بنمود حاضر آمد، مزاجِ حال بشناخت و بدانست که وجهِ علاج چیست. مگر پادشاه شهر پسری داشت که چشم و چراغِ جهانیان بود و پدر جهان بچشمِ او دیدی. فی‌الحال بتنِ او در شد و در مجاریِ عروق و اعصابِ او روان گشت و سرِّ حدیثِ اِنَّ الشَّیطَانَ لِیَجرِی مِنِ اُبنِ آدَمَ مَجرَی الدَّمِ آشکارا شد؛ پسر ناگاه دیوانه‌وار از پردهٔ عافیت بدر افتاد و کَمَن بَتَخَبَّطُهُ الشَّیطَانُ مِنَ المَسِّ ، حرکاتِ ناخوش و هذیاناتِ مشوّش از گفتار و کردارِ او با دید آمد و دیوِ خنّاس همچو کنّاسی در تجاویفِ کاریزِ اعضا و منافذِ جوارحِ او تردّد میکرد، گاه چون وسواس در سینه نشستی و راه بر صعداءِ انفاس ببستی، گاه چون خیال در سر افتادی و مصباحِ بصیرت را در زجاجهٔ فطرت مظلم گردانیدی تا دیدبان بصر از مشبکّهٔ زجاجی همه تمویهاتِ باطل دیدی، گاه براجم و اناملش را در خامِ تشنّج دوختی، گاه فصوص و مفاصلش را شکنجهٔ درد برنهادی، چنانک بیم بودی که رشتهٔ اوتار و رباطات را بتابِ تقلّص بگسلد و بجای فضلاتِ عرق، خونِ عضلات از فوّارهٔ مسامّ و فوّهاتِ عروقش بچکاند. رعیت و سپاه جمله جمع آمدند و در ماتمِ اندوه نشستند تا خود حدوثِ این حالت را موجب چه بودست و چنین فرشته صورتی دیوصفت چرا شد. پدر را در غمِ جگرگوشهٔ خویش جگر کباب گشته و از بابزنِ اهداب خوناب ریخته، در چارهٔ کارِ فرزند فرو‌ماند. طبیبانِ حاذق و مداویانِ محقّق را بخواند و هر یک باندازهٔ علمِ خویش علاجی می‌فرمودند، مفید نمی‌آمد. چون کار بحدِّ صعوبت کشید و رنجِ دلها بنهایت انجامید، دیو از درونِ او آواز داد که شفایِ این معلول بخلاص آن مردِ غریب معلّلست که بی‌موجبی او را از بهر کشتن باز‌داشته‌اند. پادشاه بفرمود تا او را از حبس رها کردند. دیو از تنِ او بیرون آمد و غریبِ مسافر را گفت: این بار ترا بکار آمدم و اِنَّ الکَذُوبَ قَد یَصدُقُ ، لیکن از من دیگر اومید خیر مدار و بدانک اگرچ من برسنِ اعتماد و اعتصامِ تو از چاه برآمدم، آدمی را برسنِ دیو فرا چاه نباید رفت، وَ مَا کُنتُ مُتَّخِذَ المُضِلّیِنَ عَضُدا این فسانه از بهر آن گفتم تا تو دانی که اگر صحبتِ تو با آن مردِ خراسانی ازین جنسست، در توصیتِ او از جهتِ من احتیاط کنی. ملک گفت: شنیدم. آنچ تقریر کردی و تحریرِ آن در اعاجیبِ اسمار اعتبار را شاید که ثبت کنند، اما موالاتی که میانِ ماست، بدین علل آلودگی ندارد. ملک‌زاده گفت: دوستیِ دیگر آنست که از هوایِ طبیعت و تقاضایِ شهوت خیزد و این باندک سببی فتور پذیرد و یمکن که بقطعِ کلی انجامد، چنانک بط را با روباه افتاد. ملک گفت: چون بود آن داستان؟