Дастур гуфт : шунидам ки бзўрҷмҳри бомдоди бхдмти хусрави шитофтӣ ва ӯро гуфтӣ : шаб хез бош то ком раво бошӣ . Хусрави бҳкми онки бмъошрту мъоқрт дар самоъи ағонӣу иҷтимои ғўонӣ шаб гузошта будӣ ва бо моҳи пайкарон то матлаъи офтоб бар нозболши тнъми срнҳодаҳ , аз бзўрҷмҳри бсбби ин калимаи пораи мутаъассиру мутағаййири гаштӣ ва ин маънӣ ҳамчун сарзанишӣ донистӣ . Як рӯзи хусрави чокаронро бифармуд то буқати субҳӣ ки дидаи ҷаҳон аз сиёҳаи зулмоту сипедаи нури ним гушӯда бошаду бзўрҷмҳр рӯй бхдмт наад , мтнкрўор бар вай зананд ва беосебӣ ки расонанд , ҷома ӯ бустонанд . Чокарони бҳкми фармони рафтанд ва он бозӣ дар пардаи торикии шаб бо бзўрҷмҳр намуданд . ӯ бозгашту ҷома дигар бапушед ; чун бҳзрт омад , бархилофи авқоти гузаштаи бегоҳи тарк шуда буд . Хусрав пурсед ки мӯҷиби дайр омадан чист ? гуфт : май омадам , дуздон бар ман афтоданду ҷомаи ман ббрднд , ман бтртиби ҷомае дигар машғӯл шудам . Хусрав гуфт : на ҳар рӯзи насиҳати ту ин буд ки шаб хез бош то ком раво бошӣ ? пас ин офати бтўи ҳам аз шаб хезӣ расед . Бзўрҷмҳр бар артҷол ҷавоб дод ки шаби хез дуздон буданд ки пеш аз ман бархестанд то коми эшон раво шуд . Хусрав аз бдоҳти гуфтори бсўобу ҳузури ҷавоб ӯ хаҷалу мулзами гашт . Ин фасона аз баҳр он гуфтам ки хусрав агарчӣ доно буд , чун сухани пардозӣ , бзрўҷмҳри малака нафас дошт , азу мағлуб омад мабодо ки қазияи ҳоли ту маъкӯс шаваду рӯзгори андешаи ту мағлуб гирданд ,у раби ҳилаи канти алии соҳибҳоу била . Гоўпоӣ аз он сухан дар хашм шуд , чунон пиндошт ки он ҳама аз роҳи астъзоми дониши динӣу астсғори ҷониб ӯ мигўинд ; пас дастури бузургтаринро гуфт ки ишорати рои ту бкдом ҷиҳатаст ва дарин абвоби ончи тариқи савоб май намояд , чист ? дастур гуфт : имрӯзи рӯзи бозор давлат динӣасту рӯзгори фармонпазир амр ӯ , чархи пирӯза ки нигини хотам ҳукм ӯст , меҳр бар забони эътироз мо ниҳодаст ва то инқирози кори ҳрки қадами таъаддии фаротар нааду пигор ӯро мутасаддӣ шавад , манкӯб ва мағлуб ояд

دستور گفت: شنیدم که بزورجمهر بامداد بخدمت خسرو شتافتی و او را گفتی: شب‌خیز باش تا کام‌روا باشی. خسرو بحکم آنک بمعاشرت و معاقرت در سماعِ اغانی و اجتماعِ غوانی شب گذاشته بودی و با ماه‌پیکران تا مطلعِ آفتاب بر نازبالشِ تنعّم سرنهاده، از بزورجمهر بسببِ این کلمه پارهٔ متأثّر و متغیّر گشتی و این معنی همچون سرزنشی دانستی. یک روز خسرو چاکران را بفرمود تا بوقتِ صبحی که دیدهٔ جهان از سیاههٔ ظلمات و سپیدهٔ نور نیم‌گشوده باشد و بزورجمهر روی بخدمت نهد، متنکّروار بر وی زنند و بی‌آسیبی که رسانند، جامهٔ او بستانند. چاکران بحکم فرمان رفتند و آن بازی در پردهٔ تاریکی شب با بزورجمهر نمودند. او بازگشت و جامهٔ دیگر بپوشید؛ چون بحضرت آمد، برخلافِ اوقات گذشته بیگاه‌ترک شده بود. خسرو پرسید که موجب دیر آمدن چیست؟ گفت: می‌آمدم، دزدان بر من افتادند و جامهٔ من ببردند، من بترتیبِ جامه‌ای دیگر مشغول شدم. خسرو گفت: نه هر روز نصیحتِ تو این بود که شب‌خیز باش تا کام‌روا باشی؟ پس این آفت بتو هم از شب‌خیزی رسید. بزورجمهر بر ارتجال جواب داد که شب‌خیز دزدان بودند که پیش از من برخاستند تا کام ایشان روا شد. خسرو از بداهتِ گفتارِ بصواب و حضورِ جوابِ او خجل و ملزم گشت. این فسانه از بهر آن گفتم که خسرو اگرچه دانا بود، چون سخن‌پردازی، بزروجمهر ملکهٔ نفس داشت، ازو مغلوب آمد مبادا که قضیّهٔ حال تو معکوس شود و روزگار اندیشهٔ تو مغلوب گرداند، وَ رَبَّ حیلَهٍٔ کَانَت عَلَی صَاحِبِهَا وَ بَیلَهًٔ . گاوپای از آن سخن در خشم شد، چنان پنداشت که آن همه از راه استعظامِ دانش دینی و استصغارِ جانب او میگویند؛ پس دستور بزرگترین را گفت که اشارتِ رایِ تو بکدام جهتست و درین ابواب آنچ طریق صواب می‌نماید، چیست ؟ دستور گفت: امروز روز بازارِ دولت دینیست و روزگار فرمان‌پذیرِ امرِ او، چرخ پیروزه که نگینِ خاتمِ حکم اوست، مهر بر زبانِ اعتراضِ ما نهادست و تا انقراضِ کار هرک قدم تعدّی فراتر نهد و پیگارِ او را متصدّی شود، منکوب و مغلوب آید

Гоўпоӣ гуфт : беонк аз дасти баради ин марди динии бҷдолу қаттоли мо корӣ бархест , вақъи ҳаросу бأс ӯ дар дилҳои шумо бинишасту қзФи фии қлўбҳми алръб , лекини кори давлати боб дар ҷӯй монад ки агар сад сол бар як муҷрӣ равад то гузаргоҳи он масдӯд нигарадоне , рӯй бҷонб дигар наниҳад . Ман қадами аҷтро дар пеши нуҳуму муҷрии ин оби давлат ӯ бгрдонм ва дар ҷӯии мурод худ баронам . Дастури ин мФоўзаҳ мешунид ва мегуфт :

گاوپای گفت: بی‌آنک از دست بردِ این مردِ دینی بجدال و قتالِ ما کاری برخاست، وقعِ هراس و بأسِ او در دلهایِ شما بنشست وَ قَذَفَ فِی قُلُوبِهُمُ الرُّعبَ ، لیکن کارِ دولت بآبِ در جوی ماند که اگر صد سال بر یک مجری رود تا گذرگاهِ آن مسدود نگردانی، روی بجانبِ دیگر ننهد. من قدمِ اجترا در پیش نهم و مجریِ این آبِ دولت او بگردانم و در جویِ مرادِ خود برانم. دستور این مفاوضه می‌شنید و میگفت :

Пас ӯ низ зимоми астсломи бадаст ӯ таслим кард ки агар барин ки гуфтам , чизе бифзоем ва дар нақз азоем ӯ мболғтӣ беш азин намоям , лошк ки бтҳмтӣ мансӯб шаваму бўсмти хиёнатии мавсуфи гирдам ,у ани касӣри алнсҳи иҳҷми алии касӣри алзнаҳ . Гоўпоиро рой бар он қарор гирифт ки ҳазор деви донои бгзинд ки ҳар як ҳазор доми макр дарида бошанд ва бисёр зоҳидиро пас аз камари тоъати зуннори инкор бар миёни бастау басии обидонро аз кунҷи зовияи қаноат дар ҳоўиаҳи ҳирсу тамаъи асири слосли васвоси гардонида , ин ҳамаро ҳашар карду бҷўори он кӯҳ рафт ки савмиъаи динӣ бар онҷо буд . Якеро ки бҷроءту бсолт маърӯф донист , барисам рисолати пеш динӣ фиристод ки ман пешвоу муқтадои девони ҷаҳонам , истироқи самъ аз Фариштагон осмон мекунам . Фأтбъаҳи шаҳоби соқиб дар шаън ман омадаст , азлоли соликони замин кор манаст ,у ани алшётини лиўҳўни илои аўлёӣҳм дар ҳақи гмоштгони ман нузул кардаст , ман бмнзли музоҳимати ту чигуна фурӯ оем ? ту омадаеу арсаи даъвии дониши бгоми фарох май пимоӣӣу ҷаҳонёнро бозҳори тўръу амсоли ин тасаннӯъи сғбаҳи зарқу бастаи фиреб хеш мекунӣ ва май хоҳӣ ки чеҳраи оростаи давлату турраи трозндаҳи мамлакати моро машавау мушавваши гирдоне . Акнӯн ман омадаам то моро мулоқотӣ бошаду бмҳзри донишварону маҷмаъи ҳунарнамоёни олам аз уламои Фриқину ъзмоءи сиқлин миёни мо мунозира равад то андозаи сухани доне аз ман ва ту пайдо ояд . Деви ин фасл ёд гирифт ва бирафт , чун бхдмт динӣ расед . Шиквау мҳобт ӯ девро чунон гирифт ки маҷоли дам задан наёфт , конаи ъртаҳи бӯҳта ӯ ахзтаҳи сикта . Динӣ азу пурсед ки ту кадоми девӣу бачаи кори омадае ? гуфт : аз деви гоўпоӣ ки бпоёни ин кӯҳ бо лашкари анбӯҳ аз мурдаи ъФорити шайтону абдаи тавоғити туғён фурӯ омадасту пайғомӣ чанд бар забони ман фиристода , агар ишорат равад , адо кунам . Динӣ иҷозат дод . Дев ҳарчӣ шунида буд , боз гуфт . Динӣ гуфт : барин азм ки дев гоўпоӣ омаду пой дар ин вартаи хатари ниҳод , хар дар хлобу кабӯтар дар мизроб меронаду бахти бад арӣ қдмки ароқ дмк биравӣ мехонд , магари иродати азалии азолти хбси шумо аз пушт замин хостасту таҳорати домани охир алзмон аз лавси вуҷӯди шумо тақдир кардау замони ифсоди шаётин дар олами куну фасоди бароварда акнӯн чун чунин май хоҳӣ , сохта бош ин мунозирау мноФраҳро ва агарчӣ баҳраи ман аз олами ладуннӣати илмӣ зиёдат наомадаст ва аз муҳӣти маърифати номутаноҳии бросхи қадмони набуввату вилоят беш аз қатра чанд файзон накарда , ва мо аўтитми ман алълми алои қлило , аммо аз илми он қадр тахсӣс ёфтаам ки аз саволу ҷавоб ӯ дар нмонм ва аз кам занони даъвӣ , муҳраи аҷзи бози нчинм , ани так збои Фأнии ҳслаҳ . Фиристода боз омад ва ҷавобҳо биоварад . Гоўпоӣ пурсед ки ҳон чигуна ёфтӣ диниро ва бар зоҳиру ботинаш чаҳ дидӣ ки аз он бар неку бади аҳвол ӯ истидлол тавон кард ? гуфт : ӯро бо лабии хушку чашмитару рўӣии зарду ҷуссае лоғару ҳиأтии ҳамаи ҳайбату шимтии ҳама латофат ёфтам , калимотии дурушт дар иборатӣ нарм меронаду марорати ҳақро буқати тҷриъ дар зарфи тқриъи бонгбини тлтФ чошнӣ медиҳад .

پس او نیز زمامِ استسلام بدستِ او تسلیم کرد که اگر برین که گفتم، چیزی بیفزایم و در نقضِ عزایمِ او مبالغتی بیش ازین نمایم، لاشکّ که بتهمتی منسوب شوم و بوصمتِ خیانتی موصوف گردم، وَ اِنَّ کَثِیرَ النُّصحِ یَهجُمُ عَلَی کَثِیرِ الظِّنَّهَٔ . گاوپای را رایِ بر آن قرار گرفت که هزار دیوِ دانا بگزیند که هر یک هزار دامِ مکر دریده باشند و بسیار زاهدان را پس از کمرِ طاعت زنّارِ انکار بر میان بسته و بسی عابدان را از کنج زاویهٔ قناعت در هاویهٔ حرص و طمع اسیرِ سلاسل وسواس گردانیده، این همه را حشر کرد و بجوارِ آن کوه رفت که صومعهٔ دینی بر آنجا بود. یکی را که بجراءت و بسالت معروف دانست‌، برسمِ رسالت پیشِ دینی فرستاد که من پیشوا و مقتدایِ دیوان جهانم، استراقِ سمع از فرشتگانِ آسمان میکنم. فَأَتبَعَهُ شِهَابٌ ثَاقِبٌ در شأن من آمدست، اضلالِ سالکانِ زمین کار منست، وَ اِنَّ الشَّیَاطِینَ لَیُوحُونَ اِلَی اَولِیَائِهِم در حقِّ گماشتگانِ من نزول کردست، من بمنزلِ مزاحمتِ تو چگونه فرو‌آیم ؟ تو آمده‌ای و عرصهٔ دعویِ دانش بگامِ فراخ می‌پیمائی و جهانیان را باظهارِ تورّع و امثالِ این تصنّع سغبهٔ زرق و بستهٔ فریبِ خویش می‌کنی و می‌خواهی که چهرهٔ آراستهٔ دولت و طرهٔ طرازندهٔ مملکتِ ما را مشوّه و مشوّش گردانی. اکنون من آمده‌ام تا ما را ملاقاتی باشد و بمحضرِ دانشوران و مجمعِ هنرنمایانِ عالم از علماءِ فریقین و عظماءِ ثقلین میانِ ما مناظره رود تا اندازهٔ سخن‌دانی از من و تو پیدا آید. دیو این فصل یاد گرفت و برفت، چون بخدمت دینی‌ رسید. شکوه و مهابتِ او دیو را چنان گرفت که مجالِ دم زدن نیافت، کَاَنَّهُ عَرَتهُ بَهَتَهٌٔ اَو اَخَذَتهُ سَکتَهٌٔ . دینی ازو پرسید که تو کدام دیوی و بچه کار آمده‌ای‌؟ گفت: از دیوِ گاوپای که بپایانِ این کوه با لشکرِ انبوه از مردهٔ عفاریتِ شیطان و عبدهٔ طواغیتِ طغیان فرو آمدست و پیغامی چند بر زبانِ من فرستاده ، اگر اشارت رود، ادا کنم. دینی اجازت داد . دیو هرچه شنیده بود ، باز گفت. دینی گفت : برین عزم که دیوِ گاوپای آمد و پای در این ورطهٔ خطر نهاد ، خر در خلاب و کبوتر در مضراب می‌راند و بخت بد اَرَی قَدَمَکَ اَرَاقَ دَمَکَ بروی میخواند ، مگر ارادتِ ازلی ازالتِ خبث شما از پشت زمین خواستست و طهارتِ دامن آخر الزّمان از لوثِ وجودِ شما تقدیر کرده و زمانِ افسادِ شیاطین در عالمِ کون و فساد برآورده اکنون چون چنین می‌خواهی ، ساخته باش این مناظره و منافره را و اگرچه بهرهٔ من از عالمِ لدنّیّت علمی زیادت نیامدست و از محیطِ معرفتِ نامتناهی براسخِ قدمانِ نبوت و ولایت بیش از قطرهٔ چند فیضان نکرده ، وَ مَا اُوتِیتُم مِنَ العِلمِ اِلَّا قَلِیلاً ، اما از علم آنقدر تخصیص یافته‌ام که از سؤال و جوابِ او در نمانم و از کم‌زنانِ دعوی ، مهرهٔ عجز باز نچینم ، اِن تَکُ ضَبّاً فَأِنّی حِسلُهُ. فرستاده باز آمد و جوابها بیاورد. گاوپای پرسید که هان چگونه یافتی دینی را و بر ظاهر و باطنش چه دیدی که از آن بر نیک و بدِ احوال او استدلال توان کرد ؟ گفت : او را با لبی خشک و چشمی تر و روئی زرد و جثّه‌ای لاغر و هیأتی همه هیبت و شیمتی همه لطافت یافتم ، کلماتی درشت در عبارتی نرم میراند و مرارتِ حق را بوقتِ تجریع در ظرفِ تقریع بانگبینِ تلطّف چاشنی می‌دهد.

Гоўпоӣ аз ҳикояти ҳол ӯ сахти бҳросид ва андешед ки ин ҳамаи Имороти парҳезгорӣу ъломоти шариъати варзӣу дайни парварӣ шояд буд аз одоти мутаҷҷарадону мутаҳаҷҷидон май намояд , ҳамоно ки брёзти тавсани табиатро ром кардаст ки дар сухани гуфтани худро тозӣона намезанад ва дар ҷиҳоди Акбар бо нафаси кофар шамшер задаст ки аз пигори мо сипар намеандозад , аммо чаҳ кунам , чун шурӯ рафт , мулзам шуд , ночори қадами пеш май бояд ниҳод .

گاوپای از حکایتِ حال او سخت بهراسید و اندیشید که این همه اماراتِ پرهیزگاری و علاماتِ شریعت ورزی و دین‌پروری شاید بود از عاداتِ متجرّدان و متهجّدان می‌نماید ، همانا که بریاضت توسنِ طبیعت را رام کردست که در سخن گفتن خود را تازیانه نمی‌زند و در جهادِ اکبر با نفسِ کافر شمشیر زدست که از پیگارِ ما سپر نمی‌اندازد ، اما چه کنم، چون شروع رفت ، ملزم شد ، ناچار قدم پیش می‌باید نهاد .