Додмаҳ гуфт : шунидам ки рӯзии хусрав бо бзўрҷмҳр дар бустон сарое хиромед , бар канори ҳавзӣ ба тамошоӣ бтон бинишастанд ки ҳар як бирасон ( ? ба сон ) заврақи симин бар рӯй дарёии симоб гузар мекарданд яке млоҳи вор ба мҷдФаҳи панҷаи пой , киштии қолабро ба канори афкандӣ , яке чун бозии гарон ки гоҳи таълим аз нардбони ҳаво бар сатҳи диҷла муъаллақ зананд сарнигӯн ба об фурӯ шудӣ , яке ғусли ҷанобати сФодро аз ахомси қадам то аъолии соқ май шастӣ , яке мзмзаҳу истиншоқ аз рафъи ҳдс мломст баровардӣ . Гоҳ чун зоҳидӣ ки саҷҷода бар об афкананд пеши хусрави намози бурдандӣ . Гоҳ чун қасорони либоси оби бофти ҷиноҳин ба қурсаи собӯн ҳубоб мезаданд , гоҳ чун зродони дръи ғадирро бар шакли ғдоири мънбру мусалсали некӯони ҳалқа дар ҳалқау гиреҳ дар гиреҳ меандохтанд . Соъатӣ бар тарафи он ҳавзи назораи коргоҳ қадар мекарданд то худ он мурғони бҳрктро аз ҷомаи тмўҷи об ки бшъри осмон гаван монадӣ , нақш банд кун Фикўн чигуна падед оварад . Хусрави гавҳарии гиронмоя дар даст дошт ки ҳар вақт бидон бозӣ кардӣ , марҷонӣ ки офариниш дар ҳуққаи даҳони ҳеҷ маъшӯқ мисли он наниҳод , марворидӣ ки рӯзгор ба нӯки мижгони ҳеҷ ошиқ монанди он насуфт , чашми ҳеҷ наргиси чунон жолаи надида буду раҳми ҳеҷ садафии чунон сулола напарварида дар астғроқи он ҳолат аз дасташи дарафтод , бтӣ ба минқор дар гирифт ва фурӯ хӯрд . Бўрҷмҳр мшоҳдт мекард ва пӯшида медошт то онзмон ки хусрав аз онҷо бо хлўтхонаҳ хеш рафту бзўрҷмҳр бо всоқ омад . Хусрав аз он гавҳар ёд оварад . Муътамидӣ фиристод то ба ҷади балиғ дар он мавзе талаб кунанд . Бисёр талаб кард ва наёфт . Хусрав дар тағобуни тазйиъи он бим буд ки риштаи пари гавҳар аз сршг дида бигушоед . Бзўрҷмҳрро ҳозир кард ва гуфт : агрчи он дар ятем бо даст ояд ва чунон ятемиро худо зойеъ нагузорад , аммо ҳолеи роҳи ман бар Фўоти он ранҷи дил май байнам ; чораи ин кор чист ? бзўрҷмҳр ба ҳукми онки худованди толеъи худро дар он вақти мўблу нҳўси кавокибро ба назари адовати нозир , бо худ андеша кард ки чун он бт дар миёни ду ҳазор бт муштабаҳаст , ишорат ба яке натавон кард ва агар мҷмло бигӯям ки дар шиками бтонст , май тарсам ки таъсири толеъи номусоиди исобати ҳукмро дар тохир дорад то бтон бисёр кушта шаванд ва чун гавҳар наёбанд , хусрав хашм гираду маро ба ҷаҳл мансӯб кунад ё ба хиёнат ; он рӯз дар андешаи басари барад ва ҳеҷ нагуфт . Чндонки ахтари иқбол аз вабол берун омаду рӯзгор бо ӯ чунон шуд ки агар хостӣ ,

دادمه گفت: شنیدم که روزی خسرو با بزورجمهر در بستان‌سرایی خرامید، بر کنارِ حوضی به تماشایِ بطان بنشستند که هر یک برسان (؟به سان) زورقِ سیمین بر رویِ دریای سیماب گذر می‌کردند یکی ملّاح‌وار به مجدفهُ پنجهٔ پای، کشتیِ قالب را به کنار افکندی، یکی چون بازی‌گران که گاهِ تعلیم از نردبانِ هوا بر سطحِ دجله معلّق زنند سرنگون به آب فرو شدی، یکی غسلِ جنابتِ سفاد را از اخامصِ قدم تا اعالیِ ساق می‌شستی، یکی مضمضه و استنشاق از رفعِ حدثِ ملامست برآوردی. گاه چون زاهدان که سجاده بر آب افکنند پیش خسرو نماز بردندی. گاه چون قصّاران لباسِ آب بافتِ جناحین به قرصهٔ صابونِ حباب می‌زدند، گاه چون زرّادان درعِ غدیر را بر شکلِ غدایرِ معنبر و مسلسلِ نیکوان حلقه در حلقه و گره در گره می‌انداختند. ساعتی بر طرفِ آن حوض نظّارهٔ کارگاهِ قدر می‌کردند تا خود آن مرغانِ بحرکت را از جامهٔ تموّج آب که بشعرِ آسمان‌گون ماندی، نقش‌بندِ کُن فَیَکُون چگونه پدید آورد. خسرو گوهری گرانمایه در دست داشت که هر وقت بدان بازی کردی، مرجانی که آفرینش در حقّهٔ دهانِ هیچ معشوق مثل آن ننهاد ، مرواریدی که روزگار به نوکِ مژگان هیچ عاشق مانند آن نسفت، چشم هیچ نرگس چنان ژاله ندیده بود و رحمِ هیچ صدفی چنان سلاله نپروریده در استغراقِ آن حالت از دستش درافتاد، بطی به منقار در گرفت و فرو خورد. بورجمهر مشاهدت می‌کرد و پوشیده می‌داشت تا آنزمان که خسرو از آنجا با خلوتخانهٔ خویش رفت و بزورجمهر با وثاق آمد. خسرو از آن گوهر یاد آورد. معتمدی فرستاد تا به جدِّ بلیغ در آن موضع طلب کنند. بسیار طلب کرد و نیافت. خسرو در تغابنِ تضییع آن بیم بود که رشتهٔ پر گوهر از سرشگِ دیده بگشاید. بزورجمهر را حاضر کرد و گفت : اگرچ آن درِّ یتیم با دست آید و چنان یتیمی را خدا ضایع نگذارد ، امّا حالی راه من بر فواتِ آن رنج دل می‌بینم ؛ چارهٔ این کار چیست ؟ بزورجمهر به حکمِ آنک خداوندِ طالع خود را در آن وقت موبّل و نحوسِ کواکب را به نظرِ عداوت ناظر، با خود اندیشه کرد که چون آن بط در میان دو هزار بط مشتبهست، اشارت به یکی نتوان کرد و اگر مجملاً بگویم که در شکمِ بطانست، می‌ترسم که تأثیرِ طالع نامساعد اصابتِ حکم را در تآخیر دارد تا بطانِ بسیار کشته شوند و چون گوهر نیابند، خسرو خشم گیرد و مرا به جهل منسوب کند یا به خیانت ؛ آن روز در اندیشه بسر برد و هیچ نگفت. چندانک اخترِ اقبال از وبال بیرون آمد و روزگار با او چنان شد که اگر خواستی ،

Пас ба хизмати хусрави шитофт ва гуфт : пайвастаи гавҳари шамшери малики шаби афрӯзи ҳаводиси айёми бод , имрӯз ба партави фари подшоҳӣ дар ойӣнаи фаросати хеши чунон байнам ки он гавҳар дар батни яке азин бтонст ки ҳама чун ғаввосони гавҳари талаби гирди пояи ҳавз май гаштанд . Агар шаҳриёр бифармоед то бтӣ чандро хӯн бирезанд , он гавҳар ба хӯни баҳоии эшон аз рӯзгори бозтўони ситад . Ба ҳукми фармони аввалин бтро ки сар буриданду басари корди меҳр аз дарҷи ҳавсила ӯ бардоштанд , пас аз қатра чанд лаъли сайёлу ёқӯти музоби он гавҳар чун як қатраи об аз миён берун афтод . Хусрав дар он шигифтӣ аз бзўрҷмҳр пурсед ки чаро зӯдтар нагуфтӣ ? гуфт : саодати толеъро бар сиблат мусоидат намедидам ; андеша кардам ки агар бигӯям , мшъбзи ин ҳафт ҳуққаи пирӯзаи ин гавҳарро бо ишми рӯзу шабаҳи шаби чунон бромизд ва аз дидҳои авҳом пинҳон кунаду бадастоне ки зердасти тасарруф берун диҳад ки ҳаргизи ақли чобуки андеши тезбини онро бо даст натавонад оварад . Имрӯз ки давлати шоҳро муовин ёфтаму айёмро мувофиқ , бигуфтам ва ҳамчунон омад ъ ,у қади иўоФқи баъзи алмниаҳи алқдро . Ин фасона аз баҳр он гуфтам то беҳуда дарбора ман саъй нанамое ки ҳар сухан дар хизмати мулӯк ба вақте хоси тавон тақрир кардан . Достон гуфт : таъсири сухан дар нуфуси инсонӣ ба ҳасби эътиқод буд . Агар дар дил шаҳриёр нагарму байнам ки қасд ӯ бо анояти ман баробарӣ мекунад , тъорзои Фтсоқто аз мизони тҷрбти каффаи мақсӯди ман на роҷҳ буд на мрҷўҳ ъ ,у кони кФоФои лои алии влолё , ва агар ҳануз бар салобат ҳол авваласт , ба суханҳои млин ва гуфторҳои чарби мубин агар нарм нашавад , борӣ дар дуруштии ниФзоид . Рӯзи дигар ки ин Юсуфи чеҳраи алавии нажод ки ҳар шаби қамарро бо дигари кавокиб аз баҳри иқтибоси нури хеш дар саҷда тақарруб бинад , гоҳи баҳоии ҷамолаш бо нхФоз дар мизон шавад , гоҳи дараҷаи камолаш ба иртифоъ дар далв падед ояд , сар аз чоҳи зиндони хона зулмат баровард . Достон аз дар зиндон ба астхлоси додмаҳ ба хизмати даргоҳ шаҳриёр рафту замини хизмат бӯса доду дасти дуо бар осмон дошт ва гуфт : алсодқи ироми азои въду алборқи ишоми азои раъд . Дируз ки ман бандаи ҳадиси он бандаи қадим дар хизмат тоза кардам , тозаи рӯеи малик бар афв ӯ далел возеҳ ёфтам . Агар имрӯзи он аўмид ба вафои расонаду ҳақи бандагӣ ӯ аз змти карами хеш мўФӣ гирданд , суннати кироми аслофро эҳё фармӯда бошаду сяти карами аъроқу лутфи ахлоқ ба атрофу офоқи расонидау мсомъу маҷомеъро ба нашри мҳомди авсофи мтиби гардонида ва агар восита на гуноҳ муҷримон бошад , фазилати афви куҷо падед ояд ?

پس به خدمتِ خسرو شتافت و گفت : پیوسته گوهرِ شمشیرِ ملک شب افروزِ حوادثِ ایّام باد ، امروز به پرتو فرِّ پادشاهی در آیینهٔ فراستِ خویش چنان بینم که آن گوهر در بطن یکی ازین بطانست که همه چون غوّاصانِ گوهر‌طلب گردِ پایهٔ حوض می‌گشتند. اگر شهریار بفرماید تا بطی چند را خون بریزند، آن گوهر به خون‌بهایِ ایشان از روزگار بازتوان ستد. به حکمِ فرمان اوّلین بط را که سر بریدند و بسرِ کارد مهر از درجِ حوصلهٔ او برداشتند ، پس از قطرهٔ چند لعلِ سیّال و یاقوتِ مذاب آن گوهر چون یک قطره آب از میان بیرون افتاد. خسرو در آن شگفتی از بزورجمهر پرسید که چرا زودتر نگفتی؟ گفت : سعادتِ طالع را بر سبیلِ مساعدت نمی‌دیدم ؛ اندیشه کردم که اگر بگویم ، مشعبذِ این هفت حقّهٔ پیروزه این گوهر را با یشمِ روز و شبهٔ شب چنان برآمیزد و از دیدهایِ اوهام پنهان کند و بدستانی که زیردستِ تصرّف بیرون دهد که هرگز عقلِ چابک‌اندیش تیزبین آنرا با دست نتواند آورد. امروز که دولتِ شاه را معاون یافتم و ایّام را موافق، بگفتم و همچنان آمد ع ، وَ قَد یُوَافِقُ بَعضُ المُنیَهِ القَدَرَا . این فسانه از بهر آن گفتم تا بیهوده دربارهٔ من سعی ننمایی که هر سخن در خدمتِ ملوک به وقتی خاصّ توان تقریر کردن. داستان گفت: تأثیرِ سخن در نفوسِ انسانی به حسبِ اعتقاد بود. اگر در دلِ شهریار نگرم و بینم که قصدِ او با عنایتِ من برابری می‌کند ، تَعَارَضَا فَتَسَاقَطَا از میزان تجربت کفّهٔ مقصودِ من نه راجح بود نه مرجوح ع ، وَ کَانَ کَفَافاً لَا عَلَیَّ وَلَالِیَا ، و اگر هنوز بر صلابتِ حالِ اوّلست ، به سخنهایِ ملیّن و گفتارهایِ چربِ مبیّن اگر نرم نشود، باری در درشتی نیفزاید. روزِ دیگر که این یوسف‌چهرهٔ علوی‌نژاد که هر شب قمر را با دیگر کواکب از بهر اقتباسِ نورِ خویش در سجدهٔ تقرّب بیند، گاه بهایِ جمالش با نخفاض در میزان شود، گاه درجهٔ کمالش به ارتفاع در دلو پدید آید، سر از چاهِ زندان خانهٔ ظلمت برآورد. داستان از درِ زندان به استخلاصِ دادمه به خدمتِ درگاهِ شهریار رفت و زمینِ خدمت بوسه داد و دستِ دعا بر آسمان داشت و گفت : اَلصَّادِقُ یُرَامُ اِذَا وَعَدَ وَ البَارِقُ یُشَامُ اِذَا رَعَدَ. دیروز که من بنده حدیثِ آن بندهٔ قدیم در خدمت تازه کردم، تازه‌رویی ملک بر عفوِ او دلیلِ واضح یافتم. اگر امروز آن اومید به وفا رساند و حقِّ بندگی او از ذمّت کرمِ خویش موفّی گرداند، سنّت کرامِ اسلاف را احیا فرموده باشد و صیّتِ کرمِ اعراق و لطفِ اخلاق به اطراف و آفاق رسانیده و مسامع و مجامع را به نشرِ محامدِ اوصاف مطیّب گردانیده و اگر واسطه نه گناهِ مجرمان باشد، فضیلتِ عفو کجا پدید آید؟

Ва шоди боди равони онкас ки гуфт :

و شاد باد روانِ آنکس که گفت :

Хирс чун ин бишунид , ноираҳи буғз аз дарун ӯ шуъла бароварду қорўраҳи қадаҳ дар гуфтори достон андохтан гирифт ва гуфт : ҳрки гуноҳи раиятро хирад донад , афви подшоҳро бузург надонаду ҳрки гуноҳи корро бриءи алсоҳаҳи шимурд , ҳақи таҷовуз подшоҳ нашносад . Маликро ин вақоҳати азуи сахт мункир омад ва гуфт : лӣси бأўли қорўраҳи касрат , тақсиру ғаромату гуноҳу надомати ҳама дар роҳ фурудастон омадасту қабулу иҷобат ҳамеша аз бузургони мстқбли он шуда . Исрор шарт нест , ҳадиси шумо дар низоу дифо ба ттўили анҷомӣду маҷоли ттўл танг гардониду модом ки сухан на дар пардаи шарм ва озарм равад , рӯй ҳақиқати корҳо ба ғараз пӯшида монаду оташи ҳасад аз бўотни шумо ба хирмани малику давлат сироят кунад ва аз тъодӣу тносии шумо ба ғарази хос зуд бошад ки фитнаи оми бодонеу ақосӣ вилоят расад . Достони агрч дар ин фусӯли ҳифзи ҷониб дӯстон мекунад ва он писандидатарин хисол ва шарифтарин хилол мардумаст , лекини азин маъонии ақтноءи захоири никўномӣу аҷтноءи самароти ҳасани ҳифоз мо меҷӯяд , чаҳ агар баҳри хтиӣтӣ ки дар роҳ хдмтгорон ояд , матолиб ва мъоқб шаванд , расми ходими махдумӣ аз ҷаҳон бархезад .

خرس چون این بشنید، نایرهٔ بغض از درونِ او شعله برآورد و قارورهٔ قدح در گفتارِ داستان انداختن گرفت و گفت: هرک گناهِ رعیّت را خرد داند ، عفوِ پادشاه را بزرگ نداند و هرک گناه‌کار را بریء السّاحه شمرد ، حقِّ تجاوز پادشاه نشناسد. ملک را این وقاحت ازو سخت منکر آمد و گفت: لَیسَ بِأَوَّلِ قَارُورَهٍ کُسِرت، تقصیر و غرامت و گناه و ندامت همه در راهِ فرودستان آمدست و قبول و اجابت همیشه از بزرگان مستقبلِ آن شده. اصرار شرط نیست، حدیثِ شما در نزاع و دفاع به تطویل انجامید و مجالِ تطوّل تنگ گردانید و مادام که سخن نه در پردهٔ شرم و آزرم رود، رویِ حقیقت کارها به غرض پوشیده ماند و آتشِ حسد از بواطنِ شما به خرمنِ ملک و دولت سرایت کند و از تعادی و تناصیِ شما به غرضِ خاصّ زود باشد که فتنهٔ عامّ بادانی و اقاصیِ ولایت رسد. داستان اگرچ در این فصول حفظِ جانبِ دوستان می‌کند و آن پسندیده‌ترینِ خصال و شریفترینِ خلال مردمست، لیکن ازین معانی اقتناءِ ذخایرِ نیکونامی و اجتناءِ ثمراتِ حسنِ حفاظِ ما می‌جوید، چه اگر بهر خطیئتی که در راهِ خدمتگاران آید، مطالب و معاقب شوند، رسمِ خادم مخدومی از جهان برخیزد.

Ва шабаҳат нест ки туро аз мувҳишоти ин калимот дар боби додмаҳ ғараз онаст то дигари тавоифи хадам дар роҳи густохии ҷуз ба ҳасани адаб қадам наниҳанд ва бар иртикоби ҷароим ҷуръат нанамоянд ва аз ҷустани маъоӣиб ки нафаси одамии манба ва манша онаст , забон кашида доранд . Акнӯн шуморо аз мшоҳнту мдоҳнти давр май бояд шудану тбсбсу чоплусӣу мроўғту айби ҷӯӣ низ бгзоштну ҳақиқат донистан ки агар даври афлоку сайри анҷумро бохтлоФи руҷӯъу истиқомат ки доранд , иттифоқӣ дигар набӯдӣу табоиъи арқон бо ҳамаи мзодт на ба созгории таркибу тадохули аҷзо Бомиён омадандӣ , қалами муштарӣу Уториди як забон набӯдӣу теғи ?харчаду баҳром дар як ғилофи нгнҷидӣу об бо хоки даст дар гардан мувофиқат наёвардӣу ҳавои фитроки муҷовират оташ нагирифтӣ , санъати офариниш бтмомӣ нараседӣу силки ин низом дарҳам науфтодӣ , саҳни ин работи суфлоу сақфи ин соботи алавӣ иморат напазируфтӣ , чунонк дар нафии ширку исбот ва ҳдонит омадаст , луи кони Фиҳмои ?алааи алои аллоҳи лФсдтоу хирс чун анояти маликро бо додмаҳи барин айёр дид , аз ҳарч гуфта буд , пушаймон шуд . Гӯши ғаромати табъ молидану ангушти надомати ақл хоидан гирифт , гуфтори шаҳриёрро таслими гӯнаи бикрад ва аз худ астсломӣ бинмуду бтсўибу тзниби сухани машғӯли гашт ва дар пардаи лаъиби алхҷл аз пеш шаҳриёр бархест ва ба хона рафт , мутафаккир ва ғамнок бинишаст , ҳам аз халоси додмаҳ ва ҳам аз тҷосрӣ ки дар қасд ӯ пайваста буду дшмнонгӣ изҳор карда ; донист ки сари замири хеш аз пардаи китмони берун афкандан бидон ваҷҳи захмаи носоз буд ва он тир аз қабзаи кифоят хато рафт ; бо худ гуфт : агар аз пас ин мкошҳт дар масолеҳати занам , изтирорӣ бошад дар либоси ихтиёри пӯшидау тмҳлӣ дар табъ ба такаллуф овардау ткҳлӣ аз айн алрзо намӯда , тадоруки ин воқеаи бачаи тариқ тавон кард ? дар музтариби ин ҳоли харгӯшӣ , фаррухи зоди ном , дӯсту бародар хонда дошт ба Фтонти зеҳну рзонти рои машҳур ва ба кордонӣу пеши андешии дастуру пешвои дӯстону ёрони кори афтода , аз абноءи ҷинси хеши ин бҷдаҳи рушд ва киёст наҳодӣ , ҳамаи ҳадсу фаросат ногоҳ аз дар ӯ боз омад , ӯро бидон сифати музтариб ва дар оташи андӯҳ мултаҳиб ёфт ; пурсед ки ин таваҳҳушу парешонеу гиреҳи тъбс бар пешонӣ чист ? хирси кайфияти ҳол дар миёни ниҳоду нФсаҳи алмсдўрӣ ки аз вдоиъи судӯр аҳрор бошад , аз дил берун дод ва аз ҳарчи рафта буд , ҳикоят боз ронад . Фаррух зод гуфт : ҳрк дар ҷом гетӣ намой хиради фарҷом корҳо нанигарад ва дар матлаъи андеша аз мухлис ёд накунад , ҳамеша парокандаи дилу осемаи сар ва бесомон кор бошад . Нек науфтод , ту пиндоштӣ ки раъии малик бо додмаҳи чунон тағайюри пазируфт ки вқиъти ту дар мавқе қабул нишинад ва ӯ чунон афтод ки ҳаргизи брнхизд , ҳайҳот , астсмнти алўрму нафхати фии ғайри зрм , ва ҳеҷ ҳасрати вароӣ он нест ки аз карда худ ба мардум расад , марди некӯи рои покизаи фикрати зираки дили салими фитрат то аштмоли сухан бар манфиатӣ маҳз набинад , аз гуфтан мҷтнб бошад ва агар дар сухани мзртии мумкин алвуқуъ донад , аз он мумтанеъ шудани воҷиби шиносад ва то заруратӣ ҳомил набошад , худро дар таҳаммули аъбоءи он сухани ниФкнд , ман ҳасани исломи алмрءи таркаи мо лоиъниаҳ ,у оқил то тавонад , душманӣ бар дӯстӣ нагузинаду бегонагӣ бар ошноӣ тарҷеҳ наниҳад ва гуфтаанд : душманро чунон бояд дошт ки он гӯии булӯрӣн ки дар ҳуққа ниҳанд ва ҳар вақт берун гиранд ва пок бишӯйанду ҳарч дар эҳтиёт ва азиз дошт он гунҷад , биҷои оранд то рӯзӣ ки ҷое санги хораи сахти бенанд , бар он санг зананд ва хирад башикананд , чунонк таркибу таълӣфи аҷзоъи он беш дар имкон наёяду ҳрки Аннани мркўб ҳўӣ кашида дораду пой дар рикоби сабр устувор кунад , оқибати хуррамӣу нишоти ҳамАннан ӯ ояд , чунонк он марди бозаргонро афтод бо зани хеш . Хирс гуфт : чун буд он достон ?

و شبهت نیست که ترا از موحشاتِ این کلمات در بابِ دادمه غرض آنست تا دیگر طوایفِ خدم در راهِ گستاخی جز به حسنِ ادب قدم ننهند و بر ارتکابِ جرایم جرأت ننمایند و از جستنِ معایب که نفسِ آدمی منبع و منشأ آنست ، زبان کشیده دارند. اکنون شما را از مشاحنت و مداهنت دور می‌باید شدن و تبصبص و چاپلوسی و مراوغت و عیب‌جویی نیز بگذاشتن و حقیقت دانستن که اگر دورِ افلاک و سیرِ انجم را باختلافِ رجوع و استقامت که دارند، اتّفاقی دیگر نبودی و طبایعِ ارکان با همه مضادّت نه به سازگاریِ ترکیب و تداخلِ اجزا بامیان آمدندی ، قلمِ مشتری و عطارد یک زبان نبودی و تیغِ خرشید و بهرام در یک غلاف نگنجیدی و آب با خاک دست در گردنِ موافقت نیاوردی و هوا فتراکِ مجاورتِ آتش نگرفتی، صنعتِ آفرینش بتمامی نرسیدی و سلکِ این نظام درهم نیفتادی، صحنِ این رباطِ سفلی و سقفِ این ساباطِ علوی عمارت نپذیرفتی، چنانک در نفیِ شرک و اثباتِ و حدانیّت آمدست ، لَو کَانَ فِیهمَا آلِهَهٌ اِلَّا اللهُ لَفَسَدَتَا و خرس چون عنایتِ ملک را با دادمه برین عیار دید ، از هرچ گفته بود ، پشیمان شد. گوشِ غرامتِ طبع مالیدن و انگشتِ ندامت عقل خاییدن گرفت، گفتارِ شهریار را تسلیم گونهٔ بکرد و از خود استسلامی بنمود و بتصویب و تذنیبِ سخن مشغول گشت و در پردهٔ لَعبُ الخَجِل از پیش شهریار برخاست و به خانه رفت ، متفکّر و غمناک بنشست، هم از خلاصِ دادمه و هم از تجاسری که در قصدِ او پیوسته بود و دشمنانگی اظهار کرده ؛ دانست که سرِّ ضمیر خویش از پردهٔ کتمان بیرون افکندن بدان وجه زخمهٔ ناساز بود و آن تیر از قبضهٔ کفایت خطا رفت؛ با خود گفت: اگر از پسِ این مکاشحت درِ مصالحت زنم، اضطراری باشد در لباسِ اختیار پوشیده و تمحّلی در طبع به تکلّف آورده و تکحّلی از عین الرّضا نموده ، تدارکِ این واقعه بچه طریق توان کرد؟ در مضطربِ این حال خرگوشی، فرّخ‌زاد نام ، دوست و برادر خوانده داشت به فطانتِ ذهن و رزانتِ رای مشهور و به کاردانی و پیش اندیشی دستور و پیشوایِ دوستان و یارانِ کار افتاده، از ابناءِ جنسِ خویش این بجدهٔ رشد و کیاست نهادی ، همه حدس و فراست ناگاه از درِ او باز آمد، او را بدان صفت مضطرب و در آتشِ اندوه ملتهب یافت ؛ پرسید که این توحّش و پریشانی و گرهِ تعبّس بر پیشانی چیست ؟ خرس کیفیّتِ حال در میان نهاد و نفثهُ المصدُوری که از ودایعِ صدورِ احرار باشد، از دل بیرون داد و از هرچ رفته بود ، حکایت باز راند. فرّخ‌زاد گفت : هرک در جامِ گیتی نمای خرد فرجام کارها ننگرد و در مطلعِ اندیشه از مخلص یاد نکند ، همیشه پراکنده دل و آسیمه‌سر و بی‌سامان کار باشد. نیک نیفتاد، تو پنداشتی که رأیِ ملک با دادمه چنان تغیّر پذیرفت که وقیعتِ تو در موقعِ قبول نشیند و او چنان افتاد که هرگز برنخیزد ، هَیهات، اِستَسمَنتَ الوَرَمَ وَ نَفَختَ فِی غِیرِ ضَرَمٍ ، و هیچ حسرت ورایِ آن نیست که از کردهٔ خود به مردم رسد ، مردِ نیکو رایِ پاکیزه فکرتِ زیرکِ دلِ سلیم فطرت تا اشتمالِ سخن بر منفعتی محض نبیند، از گفتن مجتنب باشد و اگر در سخن مضرتی ممکن الوقوع داند، از آن ممتنع شدن واجب شناسد و تا ضرورتی حامل نباشد، خود را در تحمّلِ اعباءِ آن سخن نیفکند، مِن حُسنِ اِسلَامِ المَرءِ تَرکُهُ مَا لَاَیعِنیهِ، و عاقل تا تواند، دشمنی بر دوستی نگزیند و بیگانگی بر آشنایی ترجیح ننهد و گفته‌اند: دشمن را چنان باید داشت که آن گویِ بلورین که در حقّه نهند و هر وقت بیرون گیرند و پاک بشویند و هرچ در احتیاط و عزیز‌داشتِ آن گنجد، بجای آرند تا روزی که جایی سنگ خارهٔ سخت بینند، بر آن سنگ زنند و خرد بشکنند، چنانک ترکیب و تألیفِ اجزاءِ آن بیش در امکان نیاید و هرک عنانِ مرکوبِ هوی کشیده دارد و پای در رکابِ صبر استوار کند، عاقبت خرّمی و نشاط همعنانِ او آید، چنانک آن مردِ بازرگان را افتاد با زنِ خویش. خرس گفت: چون بود آن داستان؟