Зрўӣ гуфт : шунидам ки вақте мардии дарвешу танги дасту мқли ҳол дар хона гурба дошт , ҳамеша гурусна будӣ , аз бе қӯтии қӯташи соқит шуда , заъифу бемори биФтодаҳ . Мӯшӣ дар гӯшаи он хона аз муддатии дербози ватани сохта буд ва дар манофизи замин аз анвоъи анборҳо мдхри гардонида ; бо худ гуфт : ин гурбаи чунин оҷиз ва заъиф афтодаст , тавонад буд ки аз олами ғайби қӯтӣ ки то акнӯнаш надоданд , бидиҳанд ва ӯ қавӣ ҳол шавад ва аз фарроши бемории бонтъош сиҳҳат расад ва аз ман мустағнӣ гардаду ҳол чунон шавад ки гуфтаанд :

زروی گفت : شنیدم که وقتی مردی درویش و تنگ دست و مقلّ حال در خانه گربهٔ داشت، همیشه گرسنه بودی، از بی قوتی قوّتش ساقط شده، ضعیف و بیمار بیفتاده. موشی در گوشهٔ آن خانه از مدتی دیرباز وطن ساخته بود و در منافذِ زمین از انواعِ انبارها مدّخر گردانیده ؛ با خود گفت : این گربه چنین عاجز و ضعیف افتادست، تواند بود که از عالمِ غیب قوتی که تا اکنونش ندادند، بدهند و او قوی‌حال شود و از فراشِ بیماری بانتعاشِ صحت رسد و از من مستغنی گردد و حال چنان شود که گفته‌اند :

Ва ман ки имрӯзи пораи густох тараддуд мекунам ва бар мкомни макр ӯ мтҷосри гӯна май гузарам , он рӯзи дигари бораи марои пой дар домани сукӯн бояд кашид ва дар байти алоҳзони маскан мунзавӣ шуду ҳамаи умри хоиФу хоФӣ дар сӯрохи хазид , аммо агар дарин мақоми ҳоҷтмндӣ бо ӯ аз дар мؤосот дар оему мҳомоти нафаси худро азин хӯришҳои лазиз ки завоёии хона аз он мамлу дорам , чизеи тӯҳфа бараму хайри алмоли моўқӣ ба алнФс бархонам , лошки бавоситаи он як мафодоти ҳамаи маъодот аз миён мо бархезад ва дарин мўослти доимо аз мсоўлт ӯ эмини бимонаму баҳри навбатӣ ки аз ман ин тбръ ва табаррук бинад , Меҳрии тоза дар дил ӯ нишинад ва онч гуфтаанд : дониш комил онаст ки аҳли дониши писандаду ҳунари Фоиқи онки душмани онро эътироф кунаду бахшиши некӯи онки туро дарвеш нигараданду моли бакори омадаи ончи душманро дӯст кунад , ӣнҷои истеъмол бояд кард , қили мо астрзии алғзбону лои астътФи алслтону лои астмили алмҳбўбу лои тўқии алмҳзўри алои болҳдиаҳи пас он дӯстиро бо ӯ бмўосиқи ъҳўду мғлзоти имони мؤкди гардонам ки Фимои баъди қосид гирифтан ман набошаду тамаъ аз ман бакулӣ баргирад ва бо ман дил якто дорад вҳбли вдоду иттиҳод ки астмсоки ёрону дӯстонро шояд , аз тарафайни ду то гардад . Барин андеша бирафту муштӣ аз мأкўлот ки муштҳои табъ ва миннатҳои талаби гурбаи шинохт фароҳам карду пеши гурбаи бараду бъодти чокаронаи иёдат биҷой оварад он тӯҳфаи пеши ниҳод ва гуфт : боиси ман баромадан бхдмт онаст ки туро бо ин сифоти хирадмандӣ ва кам озорӣу офияти талабӣу иффати варзӣу кӯтоҳи дастӣу фунуни хасоили Кариму хасоис ҳамид ёфтам , дарин ранҷи дареғи доштам ва агар ин оризаи аштбдоли пазируфтӣ , ман бостқболи пазироӣ он шудамӣ .

و من که امروز پارهٔ گستاخ تردّد میکنم و بر مکامنِ مکر او متجاسر گونه می‌گذرم، آن روز دیگر باره مرا پای در دامنِ سکون باید کشید و در بیت‌الاحزانِ مسکن منزوی شد و همه عمر خایف و خافی در سوراخ خزید، اما اگر درین مقامِ حاجتمندی با او از درِ مؤاسات در آیم و محاماتِ نفسِ خود را ازین خورشهایِ لذیذ که زوایایِ خانه از آن مملّو دارم، چیزی تحفه برم و خَیرُ المَالِ مَاوُقِیَ بِهِ النَّفسُ برخوانم، لاشکّ بواسطهٔ آن یک مفادات همه معادات از میان ما برخیزد و درین مواصلت دایماً از مصاولتِ او ایمن بمانم و بهر نوبتی که از من این تبرّع و تبرّک بیند ، مهری تازه در دلِ او نشیند و آنچ گفته‌اند : دانشِ کامل آنست که اهلِ دانش پسندد و هنرِ فایق آنک دشمن آن را اعتراف کند و بخششِ نیکو آنک ترا درویش نگرداند و مالِ بکار آمده آنچ دشمن را دوست کند، اینجا استعمال باید کرد ، قِیلَ مَا استُرضِیَ الغَضبَانُ وَ لَا استُعطِفَ السَّلطَانُ وَ لَا استُمِیلَ المَحبُوبُ وَ لَا تُوُقِّیُ المَحذُورُ اِلَّا بِالهَدِیَّهِٔ پس آن دوستی را با او بمواثیقِ عهود و مغلظّاتِ ایمان مؤکّد گردانم که فیما بعد قاصدِ گرفتنِ من نباشد و طمع از من بکلی برگیرد و با من دل یکتا دارد وحبلِ وداد و اتّحاد که استمساکِ یاران و دوستان را شاید ، از طرفین دو تا گردد. برین اندیشه برفت و مشتی از مأکولات که مشتهایِ طبع و منتهایِ طلب گربه شناخت فراهم کرد و پیش گربه برد و بعادتِ چاکرانه عیادت بجای آورد آن تحفه پیش نهاد و گفت : باعثِ من برآمدن بخدمت آنست که ترا با این صفاتِ خردمندی و کم آزاری و عافیت طلبی و عفت‌ورزی و کوتاه‌دستی و فنونِ خصایلِ کریم و خصایصِ حمید یافتم، درین رنج دریغ داشتم و اگر این عارضه اشتبدال پذیرفتی، من باستقبالِ پذیرایِ آن شدمی.

Донам ки сабаби заъфу инкисори ту инқитоъ мадад ғизост на модаи иллатии дигари ин ъҷолаҳи алўқт тартиб додаму баъди алиўми ин рўотби хизмати иўмои Фиўмо равон медорам ва ҳар рӯз аз онч мақдӯр бошад , ҳамлӣ мураттаб медорам то саодат тановул мекунӣу осори саломатӣ падед меояд . Гурба гуфт : шак нест ки агар хоҳии бад-ӣни мўоъдту пзирФтгорӣу Фонмоӣӣу онч дар андешаи дорӣ , муқорин амал шавад ва аз қавл бФъл ояд , дар имтинони ин хайру эҳсони туро бо фазилати яди улёи муъҷизаи яди Байзо , бмъолҷаҳи ин доءи муъзал ки бмн раседаст , пайдо гардаду ҳадиси ҳуби алҳраҳи ман алоямон дар шаъни ту нузул баҳақ ёбад . Мӯш гуфт : акнӯн агрч бар ҳасани тариқати ту восиқам ва аз дарун бе ғоилаҳи ту огоҳ , аммо ркўни нафасу сукӯни дилро мехоҳам ки бأимони ғлози имони маро дар ҳасани алъҳди хеши тозаи гирдоне ва дарин илтимоси дрмни шаккии ниФкнӣ ки дархости халили аллоҳ бо манқибати набуввату камоли хулати онҷо ки аз устоди қадари санъати дасткории аҳёءи мараи баъд ахрӣ мехоҳад то муъоина дар ойӣнаи ҳис ӯ ҷилва диҳад , ҳамин буд то гуфт : аввалами тؤмни қоли балӣу локини иитмӣни қалбӣ , ва бо худованди ҷони бахши ҷисми пайванд дар худ аҳд кунӣ ки чун мизоҷи шарифу нафаси азизро азин бемории брءӣ ҳосил ояду сиҳҳату эътидол рӯй намояду қувои табиии бқрори асл боз ояд , ту аз қарори ин паймон нагардӣу айёри меҳрбонии вошФоқи бшоибаҳ шиқоқ набаҳра нигарадоне ки аз саодати аўФўои бъҳдии аўФи бъҳдкм бебаҳра наМонӣ . Гурба гуфт : бхдоӣӣ ки хонаи зулмонеи башариятро бнўри маърифат равшан карду имони урёнро бзиўри ҳасани аҳд музайян гардонид , онҷо ки тавассути лутф ӯ бтأлиФи шўорди дилҳои рамида бархезад , миёни мӯшу гурбаи меҳри модарӣ ва фарзандӣ нишинад ва вақте ки каромати рФқ ӯ босалоҳи зоти албини қадам дар миён наад , гургро бо мяши улфати хоҳар бародарӣ диҳад . Аз хорстони нифоқи гулҳои вифоқ бушкованд ва дар ваҳшати ободи тнокри ниҳоли таъоруфи нишонд , луи анФқти мо фии аларзи ҷмиъои мо улфати байни қлўбҳму локини аллоҳи алифи бинҳм , ки баъди азин аз даруни дилҳо дрни адовату хабосати дахлат бо якдигар пок гардонему ақди мўолоту мؤохотро воҳии нгрдоним ва дар маҷоли тисру мзиқи тъсри якдигарро даст гир бошаму пои мардӣу муовинату мазоҳират воҷиб донему зоҳиру ботин бар ъоити ҳуқуқи суҳбати муроқиб ва мроъӣ гардонем ва агар азин бигузарему қазияи шаръу расм мӯҳмал гузорем , нақзи аҳд ( ва ) имон карда бошему ҳудӯди овомири ҳақро ботил дошта , аллазӣнаи инқзўни аҳди аллоҳи ман баъди мисоқау иқтъўни мо амри аллоҳ ба ани иўслу иФсдўни фии аларзи аўлӣки ҳам алхосрўн , барин нмт мъоҳдт карданд . Гурбаро ки чун чанг аз лоғарӣ дар пас зону нишаста буд , раг ҷон бирақс тараб омад ва ноӣ ҳалқӣ ки дам аз нолҳоӣ бенўоӣӣ задӣ , бнўиди он нўолҳо хуш гардониду бонҷози мўоъиди он Фўоӣду ъавоиди он мўоиди хуррамӣу нишоту тбҷҳу ағтботи афзуд . Мӯшро гуфт : чун ту асоси мувофиқати афкандӣу силсилаи мсодқт май пайвандӣ ва бо онки буғзу адоват ҳамеша дар змоири мо ва шумо мунзавӣ бошаду анҳоءи дилу аҳноءи сина бар кӣнау зғинаҳи якдигари мнтўӣ , ғояти кифояти вкмоли дирояти ту бар он боис мебошад ки дарин меҳнати задагӣу кори афтодагӣ ки ман на дар мақоми хавфам ва на дар маърази тамаъ , боҳдоءи ин туҳафу ҳадоёи ин лутф ифтитоҳ кардӣу қадами ту дар ҳалабаи мсобқти фазл тақаддум ёфт . Агар баҳақи гузорӣу сипоси дорӣ қиём нанамоям ва то қиёми соъати раҳин ин ариҳиту рафиқи ин ҳуррият набошам , саг ки ахс ва анҷс ҳайвонотаст бар ман ки гурбааму забони набуввати бёдкрди мо ин ташриф додаст ки : анҳо ман алтўоФини алайкуму алтўоФот шараф дорад . Барин мхолсту мулотафат аз якдигар ҷудо шуданд . Мӯш бирафту бтртиби ротбаҳи Фрдоӣини миёни тшмр чуст кард ва ҳамчунон то муддатии вазоифи ғдоўту ъшўоти мзбўт ва мураттаб дошту икчндии ин тариқа дар миёна маъмӯл бимонад . Гурбаро шикам аз неъмат ӯ чаҳор паҳлу шуд ва аз паҳлавӣ ӯ огндаҳи ёлу фарбеҳи сарин гашт . Магар хурӯсӣ ҳамнишин ӯ буд ки дар сроءу зроءи ниҳону ошкоро бо ҳам ( ихтилот ) доштандӣу ҷузи бҳўои якдигари дами нздндӣ , хурӯс чун ихтисоси мӯши бмҷолсту мؤонст бо гурба мшоҳдт кард , андешед ки гурбаро мувофиқат ӯ аз мсодқти ман мустағнӣ хоҳад гардонид ва чун астғноء ёфт , марои азуи бархӯрдорӣ тамаъ набояд дошт , чаҳ ошиқ низ нози маъшӯқ чандон кашад ки ниёзманд ӯ буд ва бо ӯ чандон пайвандад ки дил дар меҳр дайгарӣ набандад .

دانم که سببِ ضعف و انکسارِ تو انقطاعِ مددِ غذاست نه مادّهٔ علّتی دیگر این عجالهٔ الوقت ترتیب دادم و بَعدَ الیَومِ این رواتبِ خدمت یَوما فَیَوما روان میدارم و هر روز از آنچ مقدور باشد ، حملی مرتب میدارم تا سعادت تناول میکنی و آثارِ سلامتی پدید می‌آید. گربه گفت : شکّ نیست که اگر خواهی بدین مواعدت و پذیرفتگاری و فانمائی و آنچ در اندیشه داری، مقارن عمل شود و از قول بفعل آید، در امتنانِ این خیر و احسان ترا با فضیلتِ یدِ علیا معجزهٔ یدِ بیضا، بمعالجهٔ این داءِ معضل که بمن رسیدست، پیدا گردد و حدیثِ حُبُّ الهِرَّهِٔ مِنَ الاِیمَانِ در شأنِ تو نزولِ بحقّ یابد. موش گفت: اکنون اگرچ بر حسنِ طریقتِ تو واثقم و از درونِ بی غایلهٔ تو آگاه، امّا رکونِ نفس و سکونِ دل را میخواهم که بأیمانِ غلاظ ایمانِ مرا در حسن العهدِ خویش تازه گردانی و درین التماس درمن شکّی نیفکنی که درخواستِ خلیل الله با منقبتِ نبوّت و کمالِ خلّت آنجا که از استادِ قدر صنعتِ دستکاری احیاء مَرَّهًٔ بَعدَ اُخرَی می‌خواهد تا معاینه در آیینهٔ حسِّ او جلوه دهد، همین بود تا گفت : اَوَلَم تُؤمِن قَالَ بَلَی وَ لکِن یِیَطمَئِنَّ قَلبِی ، و با خداوندِ جان بخشِ جسم پیوند در خود عهد کنی که چون مزاجِ شریف و نفسِ عزیز را ازین بیماری برءی حاصل آید و صحّت و اعتدال روی نماید و قوایِ طبیعی بقرارِ اصل باز آید، تو از قرارِ این پیمان نگردی و عیارِ مهربانی واشفاق بشایبهٔ شقاق نبهرهٔ نگردانی که از سعادتِ اَوفُوا بِعَهدِی اُوفِ بِعَهدِکُم بی‌بهره نمانی. گربه گفت : بخدائی که خانهٔ ظلمانی بشریّت را بنورِ معرفت روشن کرد و ایمانِ عریان را بزیور حسنِ عهد مزیّن گردانید ، آنجا که توسّطِ لطفِ او بتألیف شواردِ دلهایِ رمیده برخیزد، میان موش و گربه مهر مادری و فرزندی نشیند و وقتی که کرامتِ رفق او باصلاحِ ذات البین قدم در میان نهد ، گرگ را با میش الفتِ خواهر برادری دهد. از خارستانِ نفاق گلهایِ وفاق بشکفاند و در وحشت آبادِ تناکر نهالِ تعارف نشاند، لَو اَنفَقتَ مَا فِی الاَرضِ جَمِیعا مَا اَلَّفتَ بَینَ قُلُوبِهِم وَ لکِنَّ اللهَ اَلَّفَ بَینَهُم ، که بعد ازین از درونِ دلها درنِ عداوت و خباثتِ دخلت با یکدیگر پاک گردانیم و عقدِ موالات و مؤاخات را واهی نگردانیم و در مجالِ تیسر و مضیقِ تعسر یکدیگر را دست گیر باشم و پای مردی و معاونت و مظاهرت واجب دانیم و ظاهر و باطن بر عایتِ حقوقِ صحبت مراقب و مراعی گردانیم و اگر ازین بگذریم و قضیّهٔ شرع و رسم مهمل گذاریم، نقضِ عهد (و) ایمان کرده باشیم و حدودِ اوامرِ حقّ را باطل داشته ، اَلَّذِینَ یَنقُضُونَ عَهدَ اللهِ مِن بَعدِ مِیثَاقِهِ وَ یَقطَعُونَ مَا اَمَرَ اللهُ بِهِ اَن یُوصَلَ وَ یُفسِدُونَ فِی الاَرضِ اُولئِکَ هُمُ الخَاسِرُونَ ، برین نمط معاهدت کردند. گربه را که چون چنگ از لاغری در پسِ زانو نشسته بود، رگِ جان برقص طرب آمد و نایِ حلقی که دم از نالهای بی‌نوائی زدی، بنویدِ آن نوالها خوش گردانید و بانجازِ مواعیدِ آن فوائد و عوایدِ آن مواید خرّمی و نشاط و تبجّح و اغتباط افزود. موش را گفت : چون تو اساسِ موافقت افکندی و سلسلهٔ مصادقت می‌پیوندی و با آنک بغض و عداوت همیشه در ضمایرِ ما و شما منزوی باشد و انحاءِ دل و احناءِ سینه بر کینه و ضغینه یکدیگر منطوی، غایتِ کفایت وکمالِ درایت تو بر آن باعث میباشد که درین محنت زدگی و کار افتادگی که من نه در مقامِ خوفم و نه در معرضِ طمع، باهداءِ این تحف و هدایا این لطف افتتاح کردی و قدمِ تو در حلبهٔ مسابقت فضلِ تقدّم یافت. اگر بحق گزاری و سپاس‌داری قیام ننمایم و تا قیامِ ساعت رهینِ این اریحیّت و رفیقِ این حریّت نباشم ، سگ که اخسّ و انجس حیواناتست بر من که گربه‌ام و زبانِ نبوّت بیادکردِ ما این تشریف دادست که : اِنَّهَا مِنَ الطَّوَّافِینَ عَلَیکُم وَ الطَّوَّافَاتِ شرف دارد . برین مخالصت و ملاطفت از یکدیگر جدا شدند. موش برفت و بترتیب راتبهٔ فردائین میان تشمّر چست کرد و همچنان تا مدّتی وظایفِ غداوت و عشوات مضبوط و مرتّب داشت و یکچندی این طریقه در میانه معمول بماند. گربه را شکم از نعمتِ او چهار پهلو شد و از پهلویِ او آگنده یال و فربه‌سرین گشت. مگر خروسی همنشین او بود که در سرّاء و ضرّاء نهان و آشکارا با هم (اختلاط) داشتندی و جز بهوایِ یکدیگر دم نزدندی ، خروس چون اختصاصِ موش بمجالست و مؤانست با گربه مشاهدت کرد، اندیشید که گربه را موافقت او از مصادقتِ من مستغنی خواهد گردانید و چون استغناء یافت ، مرا ازو برخورداری طمع نباید داشت، چه عاشق نیز نازِ معشوق چندان کشد که نیازمندِ او بود و با او چندان پیوندد که دل در مهرِ دیگری نبندد.

Ман маводи ин маваддатро инқитоъии андешаму бунёди таъкӣди ин дӯстиро бмкидтии барандозам ; пас бархесту пеш гурба рафт ва гуфт : рўзҳост то май шинавам ки ин мӯши карӣаи манзари табоҳи мухбири змим дахлат дамем талъати ҳамаи рӯзи мқобҳи сирату мФозҳи сарирати ту дар пеши ҳамсоягон ҳикоят мекунад ва аз бевФоӣӣ ва бешармӣу прозорӣ ва кам озармии ту боз мегуяд ва май намояд ки сабаби бақоӣ ӯ манаму рӯҳи тозаи бқолби пажмурда ӯ ман боз оварадам , Искандари вори сдрмқӣ ки иأҷўҷи фаноаш рахна карда буд , ман бастаму хзрўори оби зиндагонӣ ӯ ман биравӣ кор оварадам , лекини маро аз мсоўрт ӯ дарин муҷовирати амнӣ ҳосил нест ва дар хобу бедории хаёли ғдр ӯ пеш хотир манаст , фии алҷмлаҳи хатари суҳбати ту дар хавотир чунон нишондаст ки лои тсأлу ғубори ғайз аз дилҳо чунон барангехта ки агар рӯзии пои ту бснги меҳнатии даройад , ҳеҷ каси турои даст аъонт нагирад ва то тавонанд дар лагадкӯб қасд гиранд . Агар мисбоҳ басират афрӯхтӣу сабоҳи ин ҳидояти дарёфтӣ , муборак , воло , алии алдик алсёҳ бархонам , ту доне . Гурбаи ин сухан мстбдъ дошт ва дар мазоқи қабулаш мстбшъ омад , лекин чунонк аз тсўили мсўлону тхиил мхилон маъҳудаст , аз тأсрӣу тағайюри ҳоле холӣ намонад ва ман исмъи ихл бо худ гуфт : ъ , мо алҳби алои ллҳбиби алаввали хурӯс ҳамеша дар пардаи сӯзу соз бо ман ҳам овоз будаст ва аз аҳди аввалят ки ман ҳануз нозанини хона ва ӯ фаррухи ошиёна буд , дидор ӯ бФоли маймун ва фархунда доштааму сидқи мусоҳибат ӯ дар он мдоъбту млоъбт ки моро буд , аз айёми сбӣу мавсими туфулияти илои иؤмнои ҳозо мтзоъФ ёфта , агрчи имрӯз дар дайгарӣ пайвастаам аз он боз натавонам гашт .

من موادِّ این مودّت را انقطاعی اندیشم و بنیادِ تأکید این دوستی را بمکیدتی براندازم؛ پس برخاست و پیش گربه رفت و گفت : روزهاست تا می‌شنوم که این موش کریه منظرِ تباه مخبرِ ذمیم دخلتِ دمیم طلعت همه روز مقابحِ سیرت و مفاضحِ سریرت تو در پیشِ همسایگان حکایت میکند و از بی‌وفائی و بی‌شرمی و پرآزاری و کم آزرمیِ تو باز میگوید و می‌نماید که سببِ بقای او منم و روحِ تازه بقالب پژمردهٔ او من باز آوردم، اسکندر‌وار سدِّرمقی که یأجوجِ فناش رخنه کرده بود ، من بستم و خضروار آبِ زندگانیِ او من بروی کار آوردم، لیکن مرا از مساورتِ او درین مجاورت امنی حاصل نیست و در خواب و بیداری خیال غدر او پیشِ خاطر منست، فی‌الجمله خطرِ صحبت تو در خواطر چنان نشاندست که لَا تَسأََل و غبارِ غیظ از دلها چنان برانگیخته که اگر روزی پایِ تو بسنگِ محنتی درآید، هیچ‌کس ترا دستِ اعانت نگیرد و تا توانند در لگدکوبِ قصد گیرند. اگر مصباحِ بصیرت افروختی و صباحِ این هدایت دریافتی، مبارک، والّا ، عَلَی الدِّیکِ الصِّیَاحُ برخوانم، تو دانی . گربه این سخن مستبدع داشت و در مذاقِ قبولش مستبشع آمد، لیکن چنانک از تسویلِ مسوّلان و تخییلِ مخیّلان معهودست، از تأثّری و تغیّرِ حالی خالی نماند و مَن یَسمَع یَخَل با خود گفت : ع ، مَا الحُبُّ اِلَّا لِلحَبِیبِ الاَوَّلِ خروس همیشه در پردهٔ سوز و ساز با من هم‌آواز بودست و از عهدِ اوّلیّت که من هنوز نازنینِ خانه و او فرخِ آشیانه بود، دیدارِ او بفال میمون و فرخنده داشته‌ام و صدقِ مصاحبتِ او در آن مداعبت و ملاعبت که ما را بود، از ایامِ صبی و موسمِ طفولیّت اِلَی یَؤمِنَا هَذَا متضاعف یافته، اگرچ امروز در دیگری پیوسته‌ام از آن باز نتوانم گشت.

Ҳарч ӯ гуяд , дар ҳисоби ақл маҳсӯб бошад ва дар китоби дониши мактуб , аммо ман аз ъломоти кори чизе истеълом кунам , то худ чаҳ мегуяд . Пас гуфт : эй бародар , тмأнинти ман бар сидқи ин сухан аз куҷо бошад ? хурӯс гуфт : иърФи алмҷрмўни бсимоҳм , агар дар лавҳи носиаҳ ӯ нигоҳ кунӣ , лавойиҳи ин Имороти азуи мутолиа туоне кард . Чун пеш ту меояд , сарафканда ва хоиФ менишинад ва чун мтҳрзии мтҳзри чашм аз ҳар сӯ меандозаду лаҳзаи Флҳзаҳи офатиро ки аз ту бинад мунтазир мебошад .

هرچ او گوید، در حسابِ عقل محسوب باشد و در کتابِ دانش مکتوب، امّا من از علاماتِ کار چیزی استعلام کنم، تا خود چه میگوید. پس گفت : ای برادر، طمأنینتِ من بر صدقِ این سخن از کجا باشد ؟ خروس گفت : یُعرَفُ المُجرِمُونَ بِسِیماهُم ، اگر در لوحِ ناصیهٔ او نگاه کنی، لوایحِ این امارات ازو مطالعه توانی کرد. چون پیشِ تو می‌آید، سرافکنده و خایف می‌نشیند و چون متحرّزی متحذّر چشم از هر سو می‌اندازد و لَحظَهًٔ فَلَحظَهًٔ آفتی را که از تو بیند منتظر می‌باشد.

То дарин сухан буданд , мӯш аз дар даромад . Гурбаи баназари схту адовати дарав нигоҳ кард то ҳар онч аз маҳосини сифот ӯ буд , блбоси мқобҳи пеш хотир оварад .

تا درین سخن بودند ، موش از در درآمد. گربه بنظرِ سخط و عداوت درو نگاه کرد تا هر آنچ از محاسنِ صفات او بود، بلباسِ مقابح پیش خاطر آورد.

Хурӯсро дар ончӣ гуфт : Мусаддиқ дошту онч дар хаёл омад , муҳаққиқ гардонид ки мӯшро омадани пеш ӯ аз рӯй изтирору аФтқорст на бар сиблати рағбату ихтиёр ва агар ӯро силаҳи муқовимату шавкати мсорът будӣ , бар он мубодират ва мсорът намӯдӣ . Дарин тасаввуру андешаи сахт аз ҷой бишуду осори ғазаб аз башара ӯ мунташири гашт . Мӯш аз зуҳӯри ин ҳолат ки дигар аз гурбаи надида буду сабаби маълум на бғоит дарҳам афтоду раъша бар аъзоу локина бар забони афканд чунонк қӯти тмоск бо ӯ намонад , то ҳар ду дӯст дар ҳиҷоби нмимту хбси шимти соҳиби ғарази сӯрати ҳоли якдигар мушавваш бидиданд . Мؤонст дар миёнаи бмдолсти пайвасту масофоти бмноФоти анҷомӣд . Хурӯси бأмортӣ ки нишонаи кори сохта буд , ашоротии сӯй ӯ кард , гурбаи худ мтшмр ва мтнмр нишаста буд , ббонги хурӯсӣ казу ногоҳ омад , чун боз бар тиҳуу юз бар оҳӯи ҷусти мӯшро бигирифту бҳўӣу ҳзри хӯни он бечораи ҳбо ва ҳадар гардонид .

خروس را در آنچه گفت : مصدّق داشت و آنچ در خیال آمد، محقّق گردانید که موش را آمدن پیشِ او از روی اضطرار و افتقارست نه بر سبیلِ رغبت و اختیار و اگر او را سلاحِ مقاومت و شوکتِ مصارعت بودی، بر آن مبادرت و مسارعت نمودی. درین تصوّر و اندیشه سخت از جای بشد و آثارِ غضب از بشرهٔ او منتشر گشت. موش از ظهورِ این حالت که دیگر از گربه ندیده بود و سبب معلوم نه بغایت درهم افتاد و رعشه بر اعضا و لکنه بر زبان افکند چنانک قوّتِ تماسک با او نماند، تا هر دو دوست در حجابِ نمیمت و خبثِ شیمت صاحب غرض صورتِ حال یکدیگر مشوّش بدیدند. مؤانست در میانه بمدالست پیوست و مصافات بمنافات انجامید. خروس بأمارتی که نشانهٔ کار ساخته بود، اشاراتی سوی او کرد، گربه خود متشمّر و متنمّر نشسته بود، ببانگِ خروسی کزو ناگاه آمد، چون باز بر تیهو و یوز بر آهو جست موش را بگرفت و بهوی و هذر خونِ آن بیچاره هبا و هدر گردانید.

Ин фасона аз баҳр он гуфтам то маълум шавад ки бисёр ҳиأт аз ризоу схту дигари умӯри нафсонӣ дар табоиъи мардум падед ояд ки набӯда бошад , Фхосаҳ аз ҳосидони макор ки қалами тасвиру тазвир дар дасти эшон буд , сӯрати ҳолҳо чунон нигоранд ки хоҳанд , пас бкмоли нафаси подшоҳ бояд ки аз мағлатаи авҳому мзлқаҳи иқдоми худро нигоҳ дорад , то вихомати он брўзгор ӯ боз нагардад . Зирак гуфт : шунидам ончӣ гуфтӣ ва дар мқоъди самъ қабул нишаст , дигари ҳарч аз мултамисоти дорӣ , биор . Зрўӣ гуфт : хоҳам ки марои бмзити тўқир ва бузург дошт аз ҳамаи тавоифи хадами мумайизи гирдонеу ҷониби ман дар ҷаноби хеши шикваи манди дорӣ ки ҳрки хуишонро азиз дорад , эъзози гавҳар хеш карда бошаду ҳрки кордорони хешро эҳтиром кунад , кори худро муҳтарам дошта бошаду дастур ки пеши ҳазрати подшоҳи мақбули қавлу матбӯъ феъл набошад , лашкарро шикваи ҳурмат ӯ фурӯ нагираду инқиёди фармон подшоҳ нанамояду пайғомбарро ки бхлқ фиристода омад , агар даъват ӯ мақом иҷобат надошта бошад , уммат дар беъсати аўшбҳти оранд ва бигуфт ӯ тоъати худои ъзўҷл ,ро гардан наниҳанду достони бачаи зоғ бо зоғ ҳамчунин буд , зирак пурсед ки чигуна будаст он достон ?

این فسانه از بهر آن گفتم تا معلوم شود که بسیار هیأت از رضا و سخط و دیگر امور نفسانی در طبایعِ مردم پدید آید که نبوده باشد، فخاصّه از حاسدان مکّار که قلمِ تصویر و تزویر در دستِ ایشان بود، صورتِ حالها چنان نگارند که خواهند، پس بکمالِ نفس پادشاه باید که از مغلطهٔ اوهام و مزلقهٔ اقدام خود را نگاه دارد، تا وخامتِ آن بروزگارِ او باز نگردد. زیرک گفت: شنیدم آنچه گفتی و در مقاعدِ سمع قبول نشست، دیگر هرچ از ملتمسات داری، بیار. زروی گفت : خواهم که مرا بمزیّت توقیر و بزرگ‌داشت از همه طوایف خدم ممیّز گردانی و جانب من در جنابِ خویش شکوه‌مند داری که هرک خویشان را عزیز دارد، اعزازِ گوهر خویش کرده باشد و هرک کارداران خویش را احترام کند، کارِ خود را محترم داشته باشد و دستور که پیشِ حضرتِ پادشاه مقبول قول و متبوع فعل نباشد ، لشکر را شکوهِ حرمت او فرو نگیرد و انقیادِ فرمان پادشاه ننماید و پیغامبر را که بخلق فرستاده آمد، اگر دعوتِ او مقامِ اجابت نداشته باشد، امّت در بعثتِ اوشبهت آرند و بگفتِ او طاعت خدای عَزَّوَجَلّ ، را گردن ننهند و داستان بچّهٔ زاغ با زاغ همچنین بود، زیرک پرسید که چگونه بودست آن داستان ؟