Шутур гуфт : шунидам ки дурудгарӣ буд дар санъату ҳзоқти чунон чобуки даст ки ҷон дар қолаб чӯб додӣу нигоридаи андешау тарошидаи теша ӯ бар даст ӯ офарин кардӣ . Занӣ дошт чунон некӯ рӯй хуби пайкар ки ин ду байти ғазали сароёни хотир дар пардаи ҳасби ҳол ӯ саройанд :

شتر گفت: شنیدم که درودگری بود در صنعت و حذاقت چنان چابک‌دست که جان در قالبِ چوب دادی و نگاریدهٔ اندیشه و تراشیدهٔ تیشهٔ او بر دستِ او آفرین کردی. زنی داشت چنان نیکو‌رویِ خوب‌پیکر که این دو بیت غزل سرایانِ خاطر در پردهٔ حسبِ حالِ او سرایند :

Волҳқи агрчи нақши нигорхонаи хӯбӣу ҷамол буд . Нақши бандии ҳияли занони ҳам ба камол донистӣ ва аз коргоҳи амал , сӯрат ҳо ангехтӣ ки дар мутолиаи он чашми ақл хира шудӣ . Алқсаҳ ҳар шаб ба ҳангоми онки дурудгари сар дар хоб ғифлат наҳодӣу дидаи бони басараш дар дўлхтии аҷФонро ба силсилаи мижгон муҳкам бибастӣ ва он содаи як лухт хуш бихуфтӣ , занро силсилаи ишқи дӯстии дигар ки бо ӯ пайвандӣ доштӣ , бҷнбидӣ , оҳиста аз дар берун рафтӣ ва то онгаҳ ки ғунудагони тлоиъи рӯз , сар аз ҷайби уфуқ берун кунанд , бо хона наомадӣ . Дурудгарро кор ба ҷону корд ба устихон расед , андешед ки ман ин нобакорро бдинч мекунад , расво кунаму талоқаши даҳум ки миёни ақрону ихвон чун суфра хон арзи ман дасти мол маломат шуд ва худро мзғаҳ ҳар даҳанӣу зҳкаҳ ҳар анҷумании сохтам ; ӯро раҳо кунам ва аз хонадони сиёнату хидри диёнати сарпӯшидаеро дар ҳукми тзўҷи орм ки бадви сарафрозу забон дароз шавам , ман лами тхнаҳи ноؤаҳи такаллуми бмлءи фӣа . То шабӣ ки мтноўми шакл , сар дар ҷома хоб кашид , зан ба қоида гузашта бархест ва берун рафт . Шавҳар дар устувор бибаст то онгаҳ ки зан бар даромад , дар баста дид . Шавҳарро овоз дод « ки дар боз кун . » дурудгар гуфт : « аз ӣнҷо бозгард ва агарна берун оему тешае ки чандини гоҳ аз дасти ту бар пой худ задаам , бар сарати занам . » магари чоҳии амиқ ба наздик дар канда буд , зан гуфт : « агар дар боз накунӣ , ман худро дарин чоҳ андозам то фардои шаҳнаи шаҳр ба қисоси ман хӯни ту бирезад . » пас сангии бузург бадаст оварад ва дар он чоҳи андохт ва аз пас деворӣ пинҳон шуд . Дурудгарро овози санг ба гӯш омад , берун омад то бингарад ки ҳол чист . Зан аз ҷое дар хонаи ҷуст ва дар бибасту машғала ва фарёд баровард . Ҳамсоягон ҷамъ омаданд ки чаҳ афтод ? гуфт : « эй мусулмонон , ин шавҳари ман мардӣ дарвешаст , ман ба афоқаи хешу фақр ӯ май созам ва бо ӯ ба ҳар ноМуродии домани мувофиқат гирифтаам ва ӯ шукронаи чунин неъматӣ ки марои ҳақи таъолӣ дар канор ӯ ниҳод , бад-ӣн ҳаракат мегузорад ки ҳар шабонгоҳ аз хона берун шавад ва ҳар субҳдами даройад , маро беш азин тоқат таҳаммул нест . » шавҳар аз аФтроء ва аҷтроء бидон ғоят оҷиз бимонад . Қарор бар он афтод ки ҳар ду пеши ҳокими шаръи раванд ва ин ҳол мроФът кунанд ; рафтанд ва ба доварӣ нишастанд . Зан оғоз карду сӯратӣ ки нигоштаи хдиъту Фродоштаҳи ҳавои табиат ӯ буд , боз гуфт . Пас шавҳари ҳикояти ҳоли рост дар миёни ниҳод . Занро ҳукми таъзиру таҳдедӣ ки дар шаръ воҷиб ояд , бифармуданд . Ин фасона аз баҳр он гуфтам то малик донад ки мардро чун анўст ғолиб ояду рҷўлити мағлуб , кори мардон камтар кунад ва ба ҳар вақт бо сифат занон гароед , бад-ӣн рӯй пеш ояд .

والحقّ اگرچ نقش نگارخانهٔ خوبی و جمال بود. نقش‌بندیِ حیل زنان هم به کمال دانستی و از کارگاهِ عمل، صورت‌ها انگیختی که در مطالعهٔ آن چشمِ عقل خیره شدی. القصّه هر شب به هنگامِ آنک درودگر سر در خوابِ غفلت نهادی و دیده‌بانِ بصرش درِ دولختی اجفان را به سلسلهٔ مژگان محکم ببستی و آن ساده یک لخت خوش بخفتی، زن را سلسلهٔ عشقِ دوستی دیگر که با او پیوندی داشتی، بجنبیدی، آهسته از در بیرون رفتی و تا آنگه که غنودگانِ طلایع روز، سر از جیبِ افق بیرون کنند، با خانه نیامدی. درودگر را کار به جان و کارد به استخوان رسید، اندیشید که من این نابکار را بدینچ می‌کند، رسوا کنم و طلاقش دهم که میانِ اقران و اخوان چون سفرهٔ خوان عرضِ من دست‌مالِ ملامت شد و خود را مضغهٔ هر دهنی و ضحکهٔ هر انجمنی ساختم؛ او را رها کنم و از خاندانِ صیانت و خدرِ دیانت سرپوشیده‌ای را در حکمِ تزوّج آرم که بدو سرافراز و زبان‌دراز شوم، مَن لَم تَخُنهُ نِاَؤُهُ تَکَلَّمَ بِمِلءِ فیه. تا شبی که متناوم شکل، سر در جامهٔ خواب کشید، زن به قاعدهٔ گذشته برخاست و بیرون رفت. شوهر در استوار ببست تا آنگه که زن بر درآمد، در بسته دید. شوهر را آواز داد «که در باز کن.» درودگر گفت: «از اینجا بازگرد و اگرنه بیرون آیم و تیشه‌ای که چندین‌گاه از دستِ تو بر پایِ خود زده‌ام، بر سرت زنم.» مگر چاهی عمیق به نزدیکِ در کنده بود، زن گفت: «اگر در باز نکنی، من خود را درین چاه اندازم تا فردا شحنهٔ شهر به قصاصِ من خونِ تو بریزد.» پس سنگی بزرگ بدست آورد و در آن چاه انداخت و از پسِ دیواری پنهان شد. درودگر را آواز سنگ به گوش آمد، بیرون آمد تا بنگرد که حال چیست. زن از جایی در خانه جست و در ببست و مشغله و فریاد برآورد. همسایگان جمع آمدند که چه افتاد؟ گفت: «ای مسلمانان، این شوهرِ من مردی درویش است، من به افاقهٔ خویش و فقرِ او می‌سازم و با او به هر نامرادی دامنِ موافقت گرفته‌ام و او شکرانهٔ چنین نعمتی که مرا حقّ تَعالی در کنار او نهاد، بدین حرکت می‌گذارد که هر شبانگاه از خانه بیرون شود و هر صبحدم درآید، مرا بیش ازین طاقتِ تحمّل نیست.» شوهر از افتراء و اجتراء بدان غایت عاجز بماند. قرار بر آن افتاد که هر دو پیشِ حاکم شرع روند و این حال مرافعت کنند؛ رفتند و به داوری نشستند. زن آغاز کرد و صورتی که نگاشتهٔ خدیعت و فراداشتهٔ هوایِ طبیعت او بود، باز گفت. پس شوهر حکایتِ حال راست در میان نهاد. زن را حکمِ تعزیر و تحدیدی که در شرع واجب آید، بفرمودند. این فسانه از بهر آن گفتم تا ملک داند که مرد را چون انوثت غالب آید و رجولیّت مغلوب، کارِ مردان کمتر کند و به هر وقت با صفتِ زنان گراید، بدین روی پیش آید.

Зоғ ба наздик шер омад ва оҳиста гуфт : ъломоти ҳиялату мхотлти дарин мъомлт бар хирс пайдост ва далоил ?мукуаед ӯ бар гунаҳи кории хеш ва бе гуноҳии шутур гувоҳӣ медиҳад ва гуфтаанд ки подшоҳ нишоед ки кор бо оммаи халқ ба ҳуҷҷат кунад ва сухан набояд ки ба муъоризат гуяд ки онгаҳ ба чашми эшон хор гардад ва густох шаванд ва баҷое расад ки тамшияти ҳақ бо эшон душвор тавонад кард ФкиФи туят ботил . Шаҳриёр фармуд то ҳар дуро ба ҳабс боз доштанду рӯбоҳиро ки ҷодӯи ном буд , бар муҳофизат эшон гумошт .

زاغ به نزدیک شیر آمد و آهسته گفت: علامات حیلت و مخاتلت درین معاملت بر خرس پیداست و دلایلِ مکاید او بر گنه‌کاری خویش و بی‌گناهی شتر گواهی می‌دهد و گفته‌اند که پادشاه نشاید که کار با عامّهٔ خلق به حجّت کند و سخن نباید که به معارضت گوید که آنگه به چشمِ ایشان خوار گردد و گستاخ شوند و بجایی رسد که تمشیتِ حق با ایشان دشوار تواند کرد فَکَیفَ تویتِ باطل. شهریار فرمود تا هر دو را به حبس باز داشتند و روباهی را که جادو نام بود، بر محافظتِ ایشان گماشت.

Пас он мӯш ки аз кори шутур огоҳӣ дошту мухотаботи эшон шунӯда буд , рафт ва аз ҷодӯ пурсед ки кори шутуру хирс ба чаҳ анҷомӣд ? гуфт : ҳар ду пеши ман маҳбӯсанд то онгаҳ ки ваҷҳи наҷотии мутлақ падед ояд . Мӯш гуфт : таваққуъ дорам ки ба ҳар ҷониб ки ризоу хашми малики ғолиби бинӣ , бо ман бигӯе то бидонам ки аз ҳар ду фарҷоми кор ки некӯ мегардад ва шавамӣ ба кадоми ҷиҳат боз хӯрд . Ҷодӯ гуфт : буии ин ҳадис аз миён кор меояд , агар онч май доне , бар ман изҳор кунӣ , аз шеваи дӯстону ёрони ягона ғариб нанамояд . Мӯш гуфт : ман мехоҳам ки ҳардуи машмӯли ъотФти шаҳриёру мрмўқи назари аноят ӯ оянду хотамат ба хайри пайвандад ва низ шунидаам ки гӯйанд : ба неку бад то туоне дар кори подшоҳ сухан магӯӣ ва худро мҳтрзи дор . Гуфт : сухан бояд ки некӯ ва ба ҳанҷори ақл ва шаръ равад то ҳрк гуяд азу писандида ояд ва бидон ангабин холис монад ки аз ҳар тараф ки берунгирӣ , агар Маслан аз зар зада бошад ва агар суфол карда , ҳамаи завқҳоро баҳраи ҳаловат яксон диҳаду дониш ба Қатарот борон монад ки бар ҳар замин ки борад , асарӣ аз осор манфиат бинмоеду марди зираки табъ бо кифояту дироят чун ба ҷиҳати кори худовандгори хеши салоҳии талабад , агар худ ба ҷони хатар бояд кард , аз пеши бараду таҳсили он боз намонад , чунонк эйр аҷстаҳ кард бо хусрав . Мӯш гуфт : чун буд он ?

پس آن موش که از کارِ شتر آگاهی داشت و مخاطباتِ ایشان شنوده بود، رفت و از جادو پرسید که کار شتر و خرس به چه انجامید؟ گفت: هر دو پیش من محبوس‌اند تا آنگه که وجهِ نجاتی مطلق پدید آید. موش گفت: توقّع دارم که به هر جانب که رضا و خشم ملک غالب بینی، با من بگویی تا بدانم که از هر دو فرجامِ کار که نیکو می‌گردد و شومی به کدام جهت باز خورَد. جادو گفت: بویِ این حدیث از میان کار می‌آید ، اگر آنچ می‌دانی، بر من اظهار کنی، از شیوهٔ دوستان و یارانِ یگانه غریب ننماید. موش گفت: من می‌خواهم که هردو مشمول عاطفتِ شهریار و مرموقِ نظرِ عنایت او آیند و خاتمتِ به خیر پیوندد و نیز شنیده‌ام که گویند: به نیک و بد تا توانی در کارِ پادشاه سخن مگوی و خود را محترز دار. گفت: سخن باید که نیکو و به هنجارِ عقل و شرع رود تا هرک گوید ازو پسندیده آید و بدان انگبینِ خالص ماند که از هر طرف که بیرون گیری، اگر مثلاً از زر زده باشد و اگر سفال کرده، همه ذوق‌ها را بهرهٔ حلاوت یکسان دهد و دانش به قطراتِ باران ماند که بر هر زمین‌ که بارد، اثری‌ از آثارِ منفعت بنماید‌ و‌ مرد زیرک‌طبعِ با‌کفایت و درایت چون به جهتِ کارِ خداوندگارِ‌خویش صلاحی طلبد، اگر خود به جان خطر باید کرد، از پیش‌برد و تحصیلِ آن باز نماند، چنانک ایر اجسته کرد با خسرو. موش گفت: چون بود آن؟